Cộng đồng

Nâng tầm tổ chức “Liên hoan nghệ thuật Bài chòi dân gian Quảng Nam” năm 2023

10:16, 01 Tháng Mười 2022

(DSX) - Sở VHTTDL Quảng Nam đã có Tờ trình số 271/TTr-SVHTTDL về việc thống nhất chủ trương nâng tầm tổ chức “Liên hoan nghệ thuật Bài chòi dân gian Quảng Nam” năm 2023 thành “Liên hoan Nghệ thuật một số loại hình Di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO vinh danh” năm 2023.

Một tiết mục tại Liên hoan hô hát Bài chòi tỉnh Quảng Nam. (Nguồn: ttvhqnam.vn)

Tờ trình nêu rõ, thực hiện Công văn số 5534/UBND-KGVX của Ủy ban nhân dân tỉnh về tham gia Liên hoan Câu lạc bộ Nghệ thuật Bài chòi dân gian Bình Định mở rộng năm 2022; trong đó, UBND tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân thành phố Hội An, đơn vị liên quan chuẩn bị các điều kiện cần thiết tổ chức “Liên hoan nghệ thuật Bài chòi dân gian Quảng Nam” năm 2023; qua nghiên cứu, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch có ý kiến như sau: Liên hoan Nghệ thuật Bài chòi dân gian là hoạt động nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO vinh danh; qua đó góp phần quảng bá hình ảnh, con người Quảng Nam đến với nhân dân, du khách trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, trong năm 2022, hai tỉnh Khánh Hòa và Bình Định đã tổ chức Liên hoan nghệ thuật Bài chòi dân gian với nhiều nội dung hoạt động và có sự tham gia của các tỉnh, thành phố trong khu vực Trung bộ.

Để Liên hoan tại tỉnh Quảng Nam diễn ra phong phú và đa dạng sắc màu, với quy mô cấp quốc gia và có sự tham gia của nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét thống nhất chủ trương cho phép nâng tầm tổ chức “Liên hoan nghệ thuật Bài chòi dân gian Quảng Nam” năm 2023 thành “Liên hoan Nghệ thuật một số loại hình Di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO vinh danh” năm 2023 (trong đó có nghệ thuật Bài chòi); đồng thời ban hành văn bản gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị thống nhất chủ trương đồng chủ trì cùng Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam tổ chức Liên hoan.

Sau khi nhận được ý kiến thống nhất của Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ xây dựng kế hoạch trong chương trình công tác năm 2023, trình Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt, triển khai thực hiện.

Bài chòi là một loại hình nghệ thuật dân ca và trò chơi dân gian đặc trưng của ông cha xưa còn lại đến ngày nay ở miền Trung Việt Nam nói chung và trên mảnh đất Quảng Nam nói riêng. Trò chơi bài chòi và hát dân ca bài chòi ra đời bắt nguồn từ quá trình lao động sản xuất, giao thoa văn hóa và sự sáng tạo nghệ thuật của người dân. Và chúng đã trở thành nếp sinh hoạt văn hóa, là món ăn tinh thần không thể thiếu được của nhiều tầng lớp nhân dân trong tỉnh, thu hút cả người già và lớp trẻ ở mọi vùng miền, không những trong dịp tết mà còn ở các lễ hội của địa phương. 

Đặc biệt, cứ vào dịp Tết nguyên Đán, Hội bài chòi được khai mạc từ tờ mờ sáng mồng 1 Tết. Những cụ già có vai vế trong làng làm lễ cúng thần linh, thổ địa, thành hoàng... cầu cho một năm mới gặp nhiều điều an lành, mùa màng bội thu, làng xóm trù phú. Trong khi đó, tiếng trống hội liên tục vang lên báo hiệu và thôi thúc dân làng đến chơi và nghe hô hát bài chòi. Nhân dân làng trên, xóm dưới trong những bộ trang phục đẹp nhất nô nức đến chơi bài chòi đầu năm tìm sự may mắn.

Theo các tài liệu nghiên cứu văn hóa dân gian, nếu đúng thể thức thì khi chơi bài chòi, người ta dựng 11 chiếc chòi cao từ 2 đến 3 thước, bên trái có 5 chòi và bên phải có 5 chòi, gọi là chòi con và 1 chòi ở chính giữa là chòi trung tâm hay còn gọi là chòi cái. Thông thường dân gian chơi bài chòi cốt để giải trí, để nghe anh hiệu gõ mõ, hô bài chòi diễn xướng mang đậm tính chất nghệ thuật dân gian. Ở đây âm nhạc là nhịp gõ, nhịp trống, kết hợp nhuần nhuyễn với lời hô hát. Lời hô mang nghĩa văn chương bình dân mộc mạc, hình mỗi con bài thì mang dáng vẻ họa tiết cách điệu theo phong cách dân gian.

Chơi bài chòi thực hiện theo mỗi chòi con (10 chòi) được phát 3 con bài, trên thân bài có tên con bài, tất cả là 30 con bài (gọi là bài nọc). Ở chòi cái có một cái ống tre lớn dùng để đựng bài cái. Khi trống thúc liên hồi báo hiệu hội bài chòi bắt đầu, những người đánh bài chòi vào chòi con, tay cầm 3 con bài do họ tự chọn lựa ngẫu nhiên. Anh hiệu (người hô) bước ra ống thẻ cái, xóc đi xóc lại rồi chậm rãi rút từng con bài. Mỗi lần rút bài anh hiệu hô câu thai tên con bài. Chòi nào có đúng quân bài đó thì người chơi cầm mõ gõ lên ba tiếng cắc, cắc, cắc hoặc xướng to lên "ăn rồi" thì anh hiệu sẽ sai ngưòi phụ việc đến trao cho một cây cờ đuôi nheo nhỏ. Đến lúc chòi con nào ăn đủ 3 con (được 3 cờ) thì hô "tới" và gõ một hồi mõ kéo dài, lúc này trống tum, trống cán ở chòi cái đánh vang lên báo hiệu có người thắng/tới. Thông thường cuộc chơi từ 8 đến 10 hiệp là hết một ván bài chòi, lưu lại một hiệp/ ván cho ban tổ chức dùng để chi phí và sau đó tiếp tục kẻ bước xuống người bước lên chòi chơi ván khác.

Hội bài chòi ở Quảng Nam vừa mang trong nó hơi thở nóng hổi của cuộc sống hiện đại, vừa chứa đựng vẻ dịu dàng, duyên dáng của một nét văn hóa truyền thống đầy ý nghĩa. Chính vì thế, hội bài chòi đã trở thành nếp sinh hoạt văn hóa, là món ăn tinh thần không thể thiếu được của nhiều tầng lớp nhân dân trong tỉnh, thu hút cả người già và lớp trẻ ở mọi vùng miền, không những trong dịp tết mà còn ở các lễ hội của địa phương.

Việc nâng tầm tổ chức “Liên hoan nghệ thuật Bài chòi dân gian Quảng Nam” năm 2023 thành “Liên hoan Nghệ thuật một số loại hình Di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO vinh danh” năm 2023 (trong đó có nghệ thuật Bài chòi) sẽ làm cho liên hoan trở nên phong phú, đa dạng sắc màu và thu hút sự tham gia của nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước./.

 

Tin liên quan