Cộng đồng

Nhiều kết quả tích cực trong hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị DSVHPVT thuộc Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia

15:17, 08 Tháng Chín 2022

(DSX)- Sau hơn 20 năm triển khai thi hành Luật Di sản văn hóa và hơn 15 năm gia nhập Công ước 2003, Việt Nam đã ghi nhận nhiều kết quả quan trọng về bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể ở cấp quốc gia và quốc tế, đã và đang góp phần hiệu quả vào phát triển văn hóa, kinh tế, xã hội bền vững.

Hát Xoan Phú Thọ. Nguồn: TTXVN
Luật Di sản văn hóa được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa X thông qua tại kỳ họp thứ 9, ngày 29 tháng 6 năm 2001, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2002, đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của Việt Nam nói chung, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nói riêng. Được sửa đổi, bổ sung một số điều tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XII (ngày 18 tháng 6 năm 2009), một số hạn chế, bất cập sau gần 07 năm thực thi Luật Di sản văn hóa đã cơ bản được giải quyết, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi để đẩy mạnh sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, bảo đảm giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bên cạnh Luật Di sản văn hóa, một số văn bản pháp lý quy định chi tiết, hướng dẫn thực hiện Luật và các văn bản liên quan tới bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đã được Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ban hành.

Công ước về Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) thông qua năm 2003 (Công ước 2003). Ngày 5 tháng 9 năm 2005, Việt Nam chính thức tham gia và đã trở thành một trong 30 quốc gia đầu tiên gia nhập Công ước quốc tế quan trọng này, đánh dấu sự hội nhập, xác định vai trò quốc tế của Việt Nam trên lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể với UNESCO và các nước trên thế giới.

Theo Báo cáo tổng kết thi hành các quy định của pháp luật về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong các Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia, tính đến nay, cả nước đã có khoảng 7 vạn di sản văn hóa phi vật thể trên cả nước được kiểm kê. Hoạt động kiểm kê và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể để đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vẫn đang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo, các địa phương vẫn đang triển khai. Việc kiểm kê, lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể đã góp phần nhận diện giá trị của kho tàng di sản văn hóa phi vật thể phong phú, đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Bên cạnh đó, nhờ nhận diện được hiện trạng, sức sống của di sản để triển khai kịp thời các đề án/dự án bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đã ngăn chặn nguy cơ mai một, thất truyền, góp phần tích cực trong việc bảo vệ bản sắc văn hóa tộc người.

Ngoài ra, các di sản văn hóa phi vật thể được sưu tầm nghiên cứu, phục dựng, trao truyền và tổ chức trình diễn đã trực tiếp nâng cao đời sống văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội cộng đồng cư dân tại địa phương.

Việc ban hành và triển khai thực hiện Thông tư số 04/2010/TTBVHTTDL đã đáp ứng được các quy định của Luật di sản văn hóa, Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa và các văn bản hướng dẫn thi hành về kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể; đồng thời đáp ứng các yêu cầu, quy định, hướng dẫn tại các văn kiện của UNESCO mà Việt Nam đã tham gia cụ thể là Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể và Công ước 2005 về các biểu đạt văn hóa. Kết quả của hoạt động kiểm kê góp phần quan trọng vào việc nhận diện di sản trên toàn quốc và làm cơ sở để UNESCO xem xét ghi danh các di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Hoạt động kiểm kê và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể đã và đang giúp cho các nhà quản lý, nghiên cứu về di sản văn hóa nhận diện rõ hơn về di sản để từ đó xây dựng các kế hoạch, chiến lược bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể góp phần vào giữ gìn bản sắc văn hóa của quốc gia và đa dạng văn hóa của nhân loại; góp phần định hình hoạt động quản lý, nghiên cứu về di sản văn hóa phi vật thể; nâng cao năng lực của cán bộ làm công tác di sản văn hóa ở các cấp.

Lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể để đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đề nghị UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhận loại, Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp và Danh sách di sản văn hóa phi vật thể thực hành tốt. Kiểm kê và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể với sự tham gia của cộng đồng là nội dung bắt buộc khi lập hồ sơ đưa vào Danh mục quốc gia và các Danh sách của UNESCO. Đến nay, có 431 di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia phân bố rộng khắp trên cả nước.

Hoạt động tư liệu hóa di sản văn hóa phi vật thể đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai từ năm 1997 thông qua Chương trình mục tiêu về văn hóa và sau đó là Chương trình phát triển văn hóa. Đến nay, đã có nhiều di sản văn hóa phi vật thể được tư liệu hóa và lưu trữ tại Ngân hàng dữ liệu về di sản văn hóa phi vật thể ở Viện Văn hóa, Nghệ thuật quốc gia Việt Nam và Viện Âm nhạc. Tuy nhiên, trong những năm trở lại đây, hoạt động tư liệu hóa di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO đề xuất thực hiện với sự tham gia chặt chẽ của cộng đồng, kết hợp với hoạt động kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể.

Với các di sản văn hóa phi vật thể trình và đã được UNESCO ghi danh vào các Danh sách, thực hiện cam kết, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trực tiếp thực hiện và chỉ đạo các địa phương có di sản thực hiện các biện pháp bảo vệ di sản theo cam kết. Cụ thể là, sau khi di sản được UNESCO ghi danh, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia đối với từng di sản, đồng thời chỉ đạo các tỉnh, thành phố có di sản được ghi danh xây dựng các dự án, đề án bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Tính đến nay, hầu hết các tỉnh, thành phố đều có các dự án, đề án bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh theo các giai đoạn khác nhau. Thực hiện các cam kết của Việt Nam với UNESCO, tất cả các di sản văn hóa phi vật thể thuộc các danh sách của UNESCO đều đã có hoặc đang xây dựng đề án, dự án bảo vệ và phát huy giá trị.

Một trong những sự kiện nổi bật đánh giá về công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam, đó là tháng 12/2017, Hát Xoan Phú Thọ trở thành di sản đầu tiên được UNESCO đưa ra khỏi Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và sau đó ghi danh vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Với kết quả nêu trên, Việt Nam đã đóng góp kinh nghiệm cũng như thể hiện nỗ lực cho việc bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Bên cạnh đó, các di sản văn hóa phi vâṭ thể được đưa vào Danh mục quốc gia, quốc tế; các nghệ nhân, chủ thể nắm giữ các di sản văn hóa đã được tôn vinh, phong tặng danh hiệu vinh dự nhà nước. Từ đó khơi dậy niềm tự hào và khuyến khích mạnh mẽ các cộng đồng có di sản, các cấp chính quyền địa phương, toàn xã hội quan tâm, tự nguyện và chủ động tham gia bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, đẩy mạnh giới thiệu di sản văn hóa phi vật thể của địa phương mình, tạo thêm động lực trong quá trình xã hội hoá các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá.

Di sản văn hóa nói chung, di sản văn hóa phi vật thể nói riêng đang có những đóng góp quan trọng vào đời sống văn hóa, xã hội và kinh tế của cộng đồng, địa phương; trở thành những điểm đến thu hút khách trong và ngoài nước, tạo nên thương hiệu/dấu ấn riêng của địa phương có di sản. Các di sản văn hóa phi vật thể đã và đang được ghi danh nói riêng và di sản văn hóa phi vật thể nói chung có vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống văn hóa của cộng đồng; là nguồn lực tinh thần, vật chất, tài sản,... của cộng đồng, quốc gia. Thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong các Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia, cần tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật; tăng cường hướng dẫn, quản lý, giám sát thực hiện các hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể. Đồng thời tổ chức bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng xây dựng, triển khai Chương trình hành động quốc gia, các kế hoạch, dự án, báo cáo về hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể./.

T.T

 

 

 

Tin liên quan