Tầm nhìn

Đắk Lắk thêm 02 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

15:02, 10 Tháng Tám 2022

(DSX) - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban các Quyết định công bố Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Theo đó, tỉnh Đắk Lắk có 02 di sản phi vật thể được đưa vào danh mục là Ngữ văn dân gian “Lời nói vần của người Êđê” (huyện Cư M’gar) và Tập quán xã hội và tín ngưỡng “Lễ mừng thọ của người M’nông” (huyện Lắk).

Lễ mừng thọ của người M’nông ở huyện Lắk (Nguồn: baodaklak.vn)

Lễ mừng thọ của người M’nông ở huyện Lắk (tỉnh Đắk Lắk) là phong tục tập quán không thể thiếu trong đời sống tâm linh của đồng bào, góp phần làm gắn bó sâu sắc hơn mối đoàn kết giữa gia đình, buôn làng và là dịp để lưu truyền các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Theo phong tục truyền thống của đồng bào M’nông ở huyện Lắk, khi bố mẹ đã trên tuổi 60 thì con cái trong gia đình sẽ tổ chức lễ mừng thọ cho cha mẹ, nhằm thể hiện sự biết ơn công lao đã sinh thành, nuôi dưỡng của cha mẹ. Trước kia, lễ mừng thọ cho cha mẹ thường được người con gái cả tổ chức nhưng ngày nay tất cả các con đều được tổ chức lễ mừng thọ cho cha mẹ mình. Buổi lễ mừng thọ thường tổ chức vào tháng 1 đến 2 dương lịch hằng năm, sau khi đã kết thúc mùa nương rẫy.

Lễ vật chính để cúng trong lễ mừng thọ gồm 3 ché rượu cần, 1 con heo, 3 chén cơm, 1 hồ lô đựng đầy nước. Khi tất cả các lễ vật đã được bày biện đầy đủ thì thầy cúng sẽ bắt đầu cúng lễ mừng thọ. Tiếp đó, người được tổ chức lễ mừng thọ cầm cần uống rượu và cầu khấn mong thần linh luôn ở bên cạnh che chở, phù hộ những điều tốt đẹp nhất. Sau đó, các con cháu trong gia đình lần lượt thay phiên nhau mời cha mẹ, ông bà uống rượu cần, gắp thức ăn cho cha mẹ, ông bà. Họ cũng nói lời cầu chúc cho người được mừng thọ.

Sau phần lễ, các thành viên trong gia đình cùng bà con trong buôn làng ăn uống, trai gái cùng nhau múa hát, nhiều người ngồi với nhau bàn bạc về công việc làm ăn cũng như những dự định trong tương lai.

Lễ mừng thọ của đồng bào M’nông là biểu hiện những nét đẹp trong đời sống văn hóa ứng xử, mang nhiều ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Truyền thống đạo hiếu của gia đình và cộng đồng được khơi dậy qua nghi lễ thiêng liêng thể hiện tình yêu thương, kính trọng người cao tuổi và lòng biết ơn của con cái dành cho đấng sinh thành.

Cùng với Lễ mừng thọ của người M’nông ở huyện Lắk, Ngữ văn dân gian Lời nói vần của người Ê đê (huyện Cư M'gar) cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia


Đồng bào Ê Đê trình tấu Lời nói vần linh hoạt trong nhiều sự kiện văn hóa và Lễ hội truyền thống. (Nguồn: dantoctongiao.congly.vn)

Lời nói vần là ngôn từ xuất hiện phổ biến, được tạo ra bởi tri thức dân gian, góp phần làm phong phú, đa dạng di sản văn hoá dân gian và bản thân ngôn ngữ, tiếng nói của dân tộc Êđê. Nó có mặt trong tất cả thể loại văn học dân gian như: Truyện cổ tích (klei đưm), lời khấn thần (riu yang), câu đố (klei mđăo)… với nội dung đề cập đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và được đúc kết, truyền dạy từ đời này sang đời khác.

Trong đời sống đồng bào Êđê, lời nói vần chiếm một vị trí đặc biệt, với những câu chữ ngắn dài được nối kết với nhau một cách hợp lý bằng vần điệu khá nhuần nhuyễn và sinh động, có lợi ích thiết thực cho việc trao đổi thông tin, giao tiếp, giúp cho người nghe có thể tiếp thu nhanh chóng và nhớ lâu.

Nội dung lời nói vần thường được dùng để diễn đạt một cách cô đọng và ngắn gọn những kinh nghiệm đã đúc kết được trong quá trình phát triển và trường tồn của người Êđê. Kinh nghiệm đó bao gồm nhiều mặt: Về thiên nhiên, như việc xem thời tiết, cây cỏ, chim muông, qua đó để biết thời vụ gieo trồng, gặt hái, đoán ngày tốt, ngày xấu...; về xã hội và con người, như cách ứng xử trong gia đình và xã hội, phong tục, tập quán... Ví dụ như lời nói: “Khai rẫy mới sao cho được nhàn/ Ở nhà mới sao cho được rỗi/ Nuôi con gái, con trai sao cho nên người”..., nhắc nhở con người sống sao cho tốt đẹp, cuộc sống vui tươi.

Lời nói vần không bắt buộc không gian diễn xướng, có thể sử dụng trong lúc nghỉ ngơi sau giờ làm nương rẫy, khi đi lấy nước, bên ché rượu cần khi anh em, bạn bè gặp gỡ tâm tình hay người già răn dạy con cháu. Người diễn xướng Klei duê tùy vào tâm trạng, câu chuyện, hoàn cảnh mà biến tấu, sáng tạo thành những vần, điệu để người nghe dễ hiểu, dễ nhớ. Vì thế, loại hình văn hóa dân gian này chính là một nét đẹp văn hóa trong cộng đồng người Êđê.

Lời nói vần của người Êđê được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia sẽ tạo điều kiện để tỉnh đề ra những giải pháp cụ thể nhằm quản lý, bảo vệ và phát huy kho báu văn hóa truyền thống trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay./.

AV (t/h)

Tin liên quan