Cộng đồng

Làng nghề gốm trên 500 năm tuổi đón bằng Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

16:21, 09 Tháng Tám 2022

(DSX) - Làng nghề có tuổi đời trên 500 năm tuổi - làng gốm Thanh Hà (phường Thanh Hà, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam) vừa long trọng tổ chức lễ đón nhận bằng Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đại diện làng gốm đón nhận bằng Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nghề gốm Thanh Hà. (Nguồn: Báo Quảng Nam)

Tọa lạc bên dòng sông Thu Bồn thơ mộng, làng gốm Thanh Hà được hình thành vào khoảng thế kỷ XVI, XVII do một số thợ thủ công Thanh Hóa, Nghệ An vào dựng làng ở Thanh Hà, mang theo nghề gốm. Làng nghề nổi tiếng với những sản phẩm gốm đất nung bền đẹp, từng được triều đình nhà Nguyễn đưa vào danh sách “thổ sản quốc gia”.

Năm 1516, nghề gốm hình thành ở làng Thanh Chiêm, sau đó dời lên Nam Diêu (phường Thanh Hà ngày nay). Khi nhà Nguyễn chọn Phú Xuân làm kinh đô, nhiều nghệ nhân làng gốm Thanh Hà được gọi ra Huế, sung vào đội thợ lành nghề xây dựng cố cung.

Thời thịnh nhất phải kể đến những năm thế kỷ XVII-XVIII. Cùng nhịp với sự phát triển của cảng thị Hội An. Bấy giờ, nhà nhà dùng đồ gốm. Người làng nghề gốm Thanh Hà gánh gồng, trung chuyển từ vùng quê này ra tới Thừa Thiên. Đi khắp hang cùng ngõ hẻm đất Quảng – Đà. Nồi, ấm, khạp, chum vại… là những vật dụng quen thuộc từ vạt đất sét cuối sông Thu Bồn mà nên, vừa nhẹ lại vừa bền. Người làng còn làm ra ngói cong, gạch đỏ cung cấp cho các ngôi nhà cổ ở Hội An và khu vực lân cận. Tiếng tăm làng gốm Thanh Hà cứ thế mà vang xa.

Và sau này, trải qua nhiều biến thiên của thời cuộc, Làng gốm Thanh Hà có lúc tưởng chừng rơi vào quên lãng. Thế nhưng, với tâm huyết của một số nghệ nhân gắn bó cả cuộc đời với đất và lửa, gốm Thanh Hà dần được phục hồi. Đặc biệt, từ khi UNESCO công nhận đô thị cổ Hội An là “Di sản văn hóa thế giới”. Làng gốm Thanh Hà đã trở thành điểm đến thu hút du khách trong và ngoài nước. Gốm cũng chuyển mình thêm các sản phẩm mỹ nghệ đẹp mắt.

Gốm Thanh Hà. (Nguồn: Báo Quảng Nam.
Cộng đồng Thanh Hà thờ tổ nghề gốm. Hàng năm, cứ tới ngày 10 tháng Giêng Âm lịch, người dân tổ chức tế Xuân. Trong lễ tế Xuân có tục tống Long Chu, đưa ra sông Thu Bồn thả nhằm trừ điềm xấu, cầu an cho cộng đồng. Thợ gốm cũng chọn những ngày chẵn của trung tuần tháng Giêng hằng năm đề cúng mở lò, mở hàng đầu năm.

Cùng với lễ tế Xuân, người dân làng gốm còn tổ chức lễ Tế thu – lễ Giỗ Tổ nghề vào ngày mồng 10 tháng 7 âm lịch hàng năm tại khu miếu Nam Diêu nhằm tri ân công đức tổ tiên đã gầy dựng, truyền nghề cho con cháu. Phần lễ với rước kiệu Tổ nghề gốm, được bảo tồn hàng trăm năm qua. Phần hội với các trò chơi dân gian như thi chuốt gốm, tạo mẫu, nặn tò he, nấu cơm niêu, đập nồi, kéo co… thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Chuốt gốm.
Có thể khẳng định, sự hình thành và phát triển của nghề gốm Thanh Hà đã góp phần làm rõ thêm lịch sử hình thành làng xã và các làng nghề, ngành nghề truyền thống ở Hội An. Các sản phẩm gạch, ngói Thanh Hà đã góp phần hình thành nên kiến trúc Đô thị cổ Hội An và nhiều đô thị khác ở miền Trung. Sản phẩm nghề gốm Thanh Hà đã có sự đóng góp lớn và ghi dấu lâu dài trong lịch sử sử dụng đồ gia dụng ở Hội An, Quảng Nam và ven biển miền Trung, được ghi nhận là thổ sản đặc trưng Quảng Nam của chính sử triều Nguyễn trong Đại Nam Nhất thống chí. Nghệ nhân có tay nghề cao đã góp phần hình thành nên diện mạo kiến trúc một số công trình cung đình, các lăng tẩm, dinh thự của vua quan triều Nguyễn ở Huế. Bên cạnh chế tác các sản phẩm gốm, gạch, ngói âm dương, người dân làng gốm còn sáng tạo và lưu giữ một hệ thống kho tàng tri thức dân gian cũng như ngôn ngữ chuyên dụng nghề nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất, tiêu thụ, tín ngưỡng của nghề gốm. Những giá trị này đang được gìn giữ, sử dụng hàng ngày và phát huy phù hợp trong các hoạt động du lịch tại làng gốm.

Với những giá trị văn hóa đặc sắc, bề dày lịch sử không ngừng được bảo tồn, phát huy, nghề gốm Thanh Hà đã được Bộ VHTTDL đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2965/QĐ-BVHTTDL ngày 27/8/2019./.

Tin liên quan