Tầm nhìn

Đề nghị đổi tên “Di tích lịch sử Số 04 Nguyễn Du” thành “Di tích lịch sử Biệt điện Bảo Đại”

16:26, 20 Tháng Bảy 2022

(DSX) – UBND tỉnh Đắk Lắk đã có Văn bản số 1373/SVHTTDL-QLVH gửi Bộ VHTTDL về việc đề nghị đổi tên “Di tích lịch sử Số 04 Nguyễn Du” thành “Di tích lịch sử Biệt điện Bảo Đại”.

Di tích lịch sử Số 04 Nguyễn Du”. (Nguồn: daklak.tintuc.vn)

Tọa lạc ở vị trí gần trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột, Di tích lịch sử Số 04 Nguyễn Du có diện tích gần 6,5ha, gồm một tòa Biệt điện, một nhà khách và một nhà quản gia trông coi thú (Nhà nài voi). Nơi đây đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, và được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như: làm nơi ở và làm việc cho các đời Công sứ Pháp, là Trụ sở Hội đồng Cố vấn cách mạng tỉnh Đắk Lắk năm 1945, là nơi làm việc và nghỉ ngơi của Quốc trưởng Bảo Đại... Khuôn viên Di tích với nhiều cây xanh cổ thụ, cây ăn trái, cây cảnh bao quanh..., được trồng theo mô tip đối xứng đã trở thành lá phổi xanh, góp phần mang lại không khí trong lành cho thành phố Buôn Ma Thuột. Đặc biệt, Di tích còn tiêu biểu với lối kiến trúc kết hợp hài hoà, đặc sắc giữa kiến trúc nhà truyền thống của người Tây Nguyên với kiến trúc Tây phương, tạo nên nét đẹp độc đáo, hấp dẫn.

Năm 1905, Công sứ Pháp Bardin đã cho xây dựng nhà hàng Léfevre ngay tại vị trí Di tích hiện nay. Đến năm 1914, khi Sabatier về làm Công sứ tại Đắk Lắk đã cải tạo nhà hàng Léfevre thành Tòa đại lý Quận trưởng và làm việc ở đây suốt 12 năm (từ năm 1914 đến năm 1926). Từ đó, khu vực này được gọi là Tòa Công sứ.

Năm 1925, đã diễn ra một sự kiện lịch sử nổi tiếng là giới trí thức người dân tộc ít người do thầy giáo Y Jút lãnh đạo đã bao vây, tấn công Tòa Công sứ với mục đích là tiêu diệt Sabatier vì những hành động gian ác, cáo già của hắn và dự kiến nếu không tiêu diệt được Sabatier, sẽ đổi sang biểu tình vạch trần tội ác của hắn cùng đồng bọn, gửi yêu sách đến khâm sứ Trung kỳ và các cấp cao hơn. Tuy nhiên, cuộc tấn công Tòa Công sứ đã không giết được Sabatier nhưng cuộc đấu tranh chính trị của học sinh, công nhân, viên chức do thầy giáo Y Jút lãnh đạo nổ ra ngay trung tâm tỉnh lỵ Đắk Lắk (Buôn Ma Thuột) đã có tác động mạnh đến bộ máy cai trị của bọn thực dân Pháp, tạo tiếng vang lớn đối với đồng bào cả nước. Cũng chính cuộc đấu tranh này đã buộc Chính phủ Pháp phải nhượng bộ với đồng bào các dân tộc ở Buôn Ma Thuột - Đắk Lắk, đưa Sabatier về nước, điều Giran đến thay.

Năm 1926, sau khi thay thế công sứ Sabatier, công sứ Giran đã cải tạo, xây dựng lại Tòa Công sứ với lối kiến trúc như hiện nay. Cũng từ đó Tòa Công sứ có thêm tên gọi là Biệt điện Công sứ, còn Nhân dân địa phương gọi là Sang Ae Proong (nhà ông lớn). Tiếp theo công sứ Giran là các Công sứ Thabaeut; Destenay; Henri Gerbinis; Salomon; Jerminc; Levo... đã lần lượt đến sống tại Biệt điện này đến tháng 3 năm 1945.

Khi phát xít Nhật tràn lên Buôn Ma Thuột, Công sứ Levo đã trịnh trọng giao lại ngôi nhà cũng như toàn bộ chính quyền Đắk Lắk cho phát xít Nhật - Nguyễn Sỹ Túc đã tạm thời được phát xít Nhật giao lại cho cai quản công việc của tỉnh.

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, chính quyền cách mạng đã sử dụng Biệt điện làm Trụ sở Hội đồng Cố vấn cách mạng tỉnh và là nơi tổ chức các cuộc họp bàn, chỉ đạo công việc bảo vệ, xây dựng chính quyền cách mạng. Từ tháng 8 đến tháng 12/1945 tại đây còn là nơi triệu tập các cuộc họp của các đoàn thể thanh niên, phụ nữ … triển khai các công việc trước mắt và lâu dài.

Tháng 10/1945, hưởng ứng phong trào Tuần lễ vàng do chính Cách mạng lâm thời phát động, Đảng bộ và chính quyền tỉnh đã tổ chức Hội chợ Triển lãm trưng bày các vật phẩm địa phương tại Biệt điện, đồng thời, tổ chức Lễ ăn thề đoàn kết các dân tộc Êđê, Kinh, Mnông, Gia Rai kéo dài 03 ngày 03 đêm nhằm hướng đến việc xóa bỏ các mặc cảm không tốt đến tình cảm của người dân và cách mạng mà thực dân xuyên tạc, tạo sức mạnh toàn dân trong kháng chiến.

Ngày 01/12/1945, tại đây đã diễn ra một cuộc họp quan trọng bàn về vấn đề bầu cử Quốc hội khoá I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do đồng chí Bùi San chủ trì. Cuộc họp đang triển khai thì bất ngờ Pháp đã tấn công vào Buôn Ma Thuột. Lực lượng Việt Minh đã chống trả quyết liệt, nhiều gương chiến đấu hy sinh vì Tổ quốc, một chiến sỹ quốc tế người Nhật trong hàng ngũ Việt Minh ở Đắk Lắk đã anh dũng hy sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc ở Việt Nam.

Tháng 11/1947, sau khi được chính phủ Pháp bảo lãnh đưa Vĩnh Thụy (Bảo Đại) về nước với danh nghĩa là Quốc trưởng, Bảo Đại đã đến đây ở và làm việc trong khu vực này gần 08 tháng (từ tháng 11/1947 đến khoảng tháng 5/1948). Những năm 1949-1954, hàng năm Quốc trưởng Bảo Đại thường tới đây vào dịp đầu mùa mưa để nghỉ ngơi và đi săn bắn, do đó, ngôi nhà này còn có thêm tên gọi là Biệt điện Bảo Đại.

Cuối năm 1950, Quốc trưởng Bảo Đại lên Buôn Ma Thuột dự lễ nhận tượng trưng vùng đất Hoàng triều Cương thổ (gồm Đồng Nai Thượng, Lâm Viên (kể cả Đà Lạt), Đắk Lắk, Pleiku, Kontum...). Trong dịp này, Quốc trưởng Bảo Đại đã tham dự một buổi Tế Thần của người Tây Nguyên, bữa rượu này đánh dấu việc vùng đất Tây Nguyên được người Pháp trả về cho Việt Nam và được hưởng một quy chế Hoàng triều Cương thổ . Khi đó, công sứ Dielot trao Tòa Công sứ cho Quốc trưởng Bảo Đại và bà Bùi Mộng Điệp đã cho tu sửa thành dinh Bảo Đại.

Năm 1952, khi Bảo Đại đang ở Pháp, bà Mộng Điệp đã thay mặt nhận ấn và kiếm tại sân bay Buôn Ma Thuột sau đó đưa về Biệt điện dưới sự chứng kiến và hướng dẫn nghi thức nhận ấn và kiếm của Đức Từ Cung. Tại Biệt điện, ấn và kiếm được đặt trang trọng toà nhà và có lính canh gác cẩn thận, nghiêm ngặt. Trong những năm sống và làm việc tại Buôn Ma Thuột, Cựu hoàng Bảo Đại đã có nhiều ảnh hưởng trong quá trình chỉnh trang Buôn Ma Thuột, từ việc bà Mộng Điệp thay mặt Đức Từ Cung xây dựng chùa Sắc tứ Khải đoan, xây dựng dinh thự cho Bảo Đại tại Hồ Lắk; chỉnh trang Biệt điện Công sứ thành dinh Bảo Đại … và đặc biệt hơn cả là Cựu hoàng Bảo Đại đã chủ trì tổ chức Lễ tế Nam Giao (Lễ tạ ơn trời đất đã ban phúc cho Nhân dân) cuối cùng của Triều Nguyễn trên vùng đất Buôn Ma Thuột.

Từ sau năm 1954 đến năm 1975, Biệt điện từng là nơi ở, làm việc của chính quyền Mỹ - Ngụy. Năm 1957, Ngô Đình Diệm cũng từng ở tại Biệt điện khi tổ chức Hội chợ triển lãm về kinh tế Tây Nguyên tại Buôn Ma Thuột để cổ vũ cho việc khai thác Tây Nguyên. Trong hội chợ này, Ngô Đình Diệm đã trực tiếp đến dự khai mạc và đã bị ám sát hụt.

Sau Chiến thắng Buôn Ma Thuột ngày 10/3/1975, Biệt điện trở thành Trụ sở làm việc đầu tiên của Cơ quan Tỉnh ủy Đắk Lắk và kéo dài trong 03 năm, từ tháng 3/1975 đến năm 1978; là trung tâm chỉ đạo mọi hoạt động, chính trị, kinh tế, xã hội của tỉnh những ngày mới giải phóng. Đồng chí Lê Chí Quyết, nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy cho biết: Ngày 20/3/1975, Cơ quan Tiền phương (Cơ quan Tỉnh ủy) chuyển vào đóng tại Biệt điện. Ông được phân công nhiệm vụ đưa đón, hộ tống đồng chí Bùi San vào ở và làm việc tại đây.

Nơi đây từng vinh dự được đón những cán bộ cao cấp của Đảng, Nhà nước ta đến làm việc và nghỉ ngơi mỗi khi về công tác ở Đắk Lắk như: Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn (4/1978); cố Chủ tịch nước Trường Chinh (1982); cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng; cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp; cố Chủ tịch nước Võ Chí Công….

Ngày 26/01/1999, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ban hành Quyết định số 02/1999/QĐ-BVHTT xếp hạng di tích quốc gia “Di tích lịch sử Số 4 Nguyễn Du” (tên gọi di tích lấy theo địa chỉ đường phố của thành phố Buôn Ma Thuột lúc bấy giờ). Hiện nay, UBND tỉnh Đắk Lắk giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trực tiếp quản lý và phát huy giá trị di tích.

Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan cũng như giá trị, Di tích hứa hẹn sẽ là điểm đến không thể thiếu của du khách khi đến với thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị Di tích trở thành một trong những điểm du lịch hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, quyết định đổi tên “Di tích lịch sử Số 4 Nguyễn Du” thành “Di tích lịch sử Biệt điện Bảo Đại”./.

Tin liên quan