Tầm nhìn

Đề nghị đưa “Nghề dệt thủ công truyền thống của dân tộc Ba Na tỉnh Kon Tum" vào Danh mục DSVHPVT quốc gia

15:46, 06 Tháng Năm 2022

(DSX) – UBND tỉnh Kon Tum đã có Tờ trình số 50/TTr-UBND ngày 04/5 gửi Bộ VHTTDL đề nghị đưa DSVHPVT “Nghề dệt thủ công truyền thống của dân tộc Ba Na tỉnh Kon Tum" vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Phụ nữ dân tộc Ba Na (ở TP. Kon Tum) đang miệt mài với nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc. (Nguồn: baodantoc.vn)

Nghề dệt thủ công truyền thống có vị trí rất quan trọng trong đời sống hàng ngày của người Ba Na. Việc dệt là do người phụ nữ đảm nhận, sản phẩm làm ra đảm bảo nhu cầu mặc trong cuộc sống hàng ngày của gia đình và có thể trao đổi, mua bán trong cộng đồng. Đồng thời, đây được xem là một trong những tiêu chuẩn để đánh giá phẩm hạnh, sự khéo léo, cần mẫn của người phụ nữ Ba Na, là tiêu chí khẳng định vẻ đẹp của nữ giới theo quan niệm của người Ba Na. Chính vì vậy, dệt vải thổ cẩm truyền thống được người Ba Na lưu truyền qua các thế hệ cho đến ngày nay và nữ giới từ 09 tuổi 16 tuổi đã có thể thành thạo trong việc dệt vải thổ cẩm truyền thống để khi lấy chồng đã có đủ của hồi môn cho nhà chồng và đảm bảo nhu cầu mặc cho gia đình tương lai. 

Hiện nay, nghề dệt thủ công truyền thống của dân tộc Ba Na tỉnh Kon Tum còn duy trì và thực hành trong các thôn làng tại các huyện: Sa Thầy, Kon Rẫy, Đăk Hà và thành phố Kon Tum. Đặc biệt. nghề dệt thủ công truyền thống phát triển mạnh, tạo thành những tổ hợp dệt vừa phát triển kinh tế gia đình, là sản phẩm hàng hóa được định hướng gắn với việc phát triển du lịch của địa phương. Trong thời đại công nghiệp hóa ngày nay, nghề dệt truyền thống có biển đổi để phù hợp với kinh tế thị trường nhưng vẫn giữ được những đặc trưng vốn có của mình về khung dệt, cách dệt và hoa văn trên mẫu sản phẩm. Sản phẩm dệt vải thổ cẩm truyền thống đang trở thành sản phẩm đặc trưng phục vụ phát triển du lịch và là mặt hàng thu hút du khách.

Các giá trị văn hóa được bảo tồn trong nghề dệt thủ công truyền thống của dân tộc Ba Na tỉnh Kon Tum như: Tạo ra những sản phẩm mang nét văn hoá độc đáo riêng có của dân tộc Ba Na tỉnh Kon Tum. Nếu như xét về các hoạt động sản xuất thì tập quán canh tác của các dân tộc tại chỗ ở Kon Tum là gần như giống nhau. Nhưng xét về văn hoá mặc của từng dân tộc thì trang phục của người Ba Na đã tạo ra một nét văn hoá khác biệt riêng có mà không thể pha trộn với các dân tộc khác ở Kon Tum, đó là sự sáng tạo trong cách dệt hoa văn. Họ vẫn duy trì cách dệt những hoa văn truyền thống đồng thời sáng tạo nên những hoa văn mới, những màu sắc mới nhưng không làm mất đi những giá trị cũ.

Đồng thời, nghề dệt thủ công truyền thống đã tạo ra những sản phẩm phục vụ trực tiếp cho cuộc sống hàng ngày như trang phục mặc ngày thường, khi đi làm nương làm rẫy, đi săn bắn, che chắn bảo vệ cơ thể khi thời tiết thay đổi. Trong mỗi bộ trang phục của người Ba Na khi khoác lên người đều mang những ý nghĩa riêng. Trang phục để mặc khi tham gia những nghi lễ thường được dệt tỷ mỉ, màu đỏ được sử dụng nhiều hơn và hoa văn cũng sặc sỡ hơn trang phục mặc thường ngày.


Sản phẩm thổ cẩm dệt bằng tay của người Bana nổi tiếng bởi những trang trí hoa văn rất tinh tế. (Nguồn: vovworld.vn)


Trong văn hóa mặc của người Ba Na, trang phục cũng đóng vai trò tạo ra sự phân cấp địa vị xã hội trong cộng đồng. Người giàu có, quyền thế thường mặc những trang phục có nhiều màu đỏ, còn tầng lớp bình dân thường mặc những trang phục có màu đỏ, đen, vàng pha trộn, người nghèo mặc trang phục màu đen nhiều hơn.

Không chỉ có tham gia vào đời sống văn hóa của cộng đồng, mà những sản phẩm của nghề dệt đã tạo điều kiện phát triển kinh tế qua trao đổi hàng hóa giữa dân tộc Ba Na với nhau và các tộc người lân cận.

Nghề dệt thủ công truyền thống còn là một chuẩn mực về vẻ đẹp để đánh giá giá trị của người phụ nữ Ba Na, thể hiện sự tinh tế, tài hoa, khéo léo và tính thẩm mỹ của người dệt và là điểm nhấn để các chàng trai Ba Na lựa chọn làm bạn đời.

Để bảo vệ, gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa quý báu của nghề dệt thủ công truyền thống, trong thời gian tới, tỉnh Kon Tum sẽ tiếp tục có những biện pháp tích cực, thiết thực, cụ thể như: Có chính sách đồng bộ, phù hợp để chấn hưng, phục hồi các giá trị văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một, vừa góp phần phát triển kinh tế vừa gìn giữ bản sắc văn hóa; Các cấp ủy đảng, chính quyền các cấp luôn quan tâm, khích lệ việc gìn giữ vốn văn hóa truyền thống của nghề dệt trong cộng đồng dân tộc Ba Na; Giáo dục thế hệ trẻ, con em đồng bào dân tộc Ba Na hiểu và yêu quý giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình; khuyến khích việc theo học nghề dệt, phát huy năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ nhằm tạo ra các sản phẩm dệt vừa mang tính truyền thống, vừa mang tính hiện đại phù hợp với thị hiếu của người dùng. Đồng thời, tăng cường công tác quảng bá, giới thiệu các sản phẩm dệt gắn với cơ chế, chính sách phát triển du lịch của địa phương thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, các cuộc trưng bày triển lãm, thực hiện các hoạt động số hóa những mẫu mã hoa văn của nghề dệt, in hoa văn của nghề dệt trên những sản phẩm khác nhau nhằm phát triển và duy trì nghề dệt. Thường xuyên quan tâm, động viên, khuyến khích các nghệ nhân trong việc truyền dạy lại kỹ thuật nghề cho thế hệ trẻ; xây dựng cơ chế, chính sách và tôn vinh, khen thưởng các nghệ nhân, nhất là các nghệ nhân đã cao tuổi. Lấy Bảo tàng tỉnh làm trung tâm để sưu tầm, lưu giữ các hiện vật liên quan đến nghề dệt thủ công truyền thống. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa di sản nghề dệt thủ công truyền thống, đồng thời cũng là góp phần gìn giữ biểu tượng văn hóa cổ truyền của người Ba Na. Vì vậy cấp ủy, chính quyền, các cơ quan chức năng và cộng đồng người Ba Na cần luôn trân trọng, lưu giữ để nghề dệt thủ công truyền thống của dân tộc không bị mai một theo thời gian./.

Tin liên quan