Cộng đồng

Bảo vệ di sản Hát Ca trù trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

18:46, 19 Tháng Mười Hai 2021

(DSX) - Tỉnh Bắc Ninh có 3 địa phương còn lưu giữ và thành lập được câu lạc bộ Hát Ca trù, gồm: Thôn Thanh Khương (huyện Thuận Thành), thôn Tiểu Than (huyện Gia Bình) và thôn Thượng Thôn (huyện Yên Phong).

Tiết mục biểu diễn Ca trù tại Liên hoan đàn hát dân ca tỉnh Bắc Ninh năm 2019. (Ảnh:Báo Bắc Ninh)
Bắc Ninh là một trong 14 tỉnh thành có sinh hoạt Hát Ca trù, song số lượng cộng đồng thực hành di sản rất ít. Do sự thay đổi của đời sống xã hội, sự phát triển của các loại hình văn hóa giải trí hiện đại và vì “kén” người nghe nên những năm gần đây, Hát Ca trù ở Bắc Ninh không còn thu hút sự quan tâm của đông đảo khán thính giả. Hoạt động của các câu lạc bộ, nhóm Hát Ca trù cũng không thường xuyên như trước. Song bởi tình yêu với di sản, một số đào nương, kép đàn Hát Ca trù trên địa bàn tỉnh vẫn tiếp tục tham gia các hoạt động trình diễn, thực hành di sản tại một số sự kiện văn hóa ở trong và ngoài tỉnh.
Tỉnh Bắc Ninh có 3 địa phương còn lưu giữ và thành lập được câu lạc bộ Hát Ca trù, gồm: Thôn Thanh Khương (huyện Thuận Thành), thôn Tiểu Than (huyện Gia Bình) và thôn Thượng Thôn (huyện Yên Phong). Gần đây một số câu lạc bộ, nhóm Hát Ca trù tự phát cũng đã có những hoạt động truyền dậy, giao lưu, biểu diễn và tham gia các liên hoan hội thi nghệ thuật quần chúng các cấp.

Tiết mục biểu diễn Ca trù tại Liên hoan đàn hát dân ca tỉnh Bắc Ninh năm 2019. (Ảnh:Báo Bắc Ninh)
Hiện nay, ngay tại chính những cái nôi của nghệ thuật Hát Ca trù, hoạt động bảo tồn cũng gặp rất nhiều khó khăn. Thiếu các nhạc cụ phục vụ truyền dạy, tập luyện như đàn đáy, trống chầu, phách, chiêng... Câu lạc bộ Hát Ca trù thôn Thượng Thôn (huyện Yên Phong), CLB Tiểu Than (huyện Gia Bình) chỉ có một cây đàn đáy cũ, một chiếc trống chầu và vài bộ phách do các thành viên tự đóng góp mua từ cách đây hàng chục năm.
Toàn tỉnh ghi nhận 02 nghệ nhân, hiện tại tuổi cao khả năng truyền dạy hạn chế. Ca trù Bắc Ninh có tổng số 46 thể cách, hiện tại các câu lạc bộ chỉ hát được các thể cách đơn giản, còn những thể cách như: Hát thi, hát cửa đình, hát thờ… thì gần như đã thất truyền. Việc đào tạo đào, kép cũng không được thực hiện theo trình tự nghiêm ngặt như xưa nên để sản sinh được một đào, kép giỏi là rất khó. Hát Ca trù là loại hình nghệ thuật đã đạt tới trình độ cao. Để trở thành một người hát ca trù thành thục đòi hỏi phải có một thời gian dài luyện tập. Ngoài ra còn có hệ thống các nghi lễ liên quan như: Tục cởi xiêm áo, lễ nhận thầy, tục giỗ tổ nghề… nhưng người học không được tìm hiểu những nghi lễ này...
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản Hát Ca trù, trong 04 năm qua, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh chỉ đạo đơn vị chức năng triển khai các hoạt động tiêu biểu như: Mở các lớp truyền dạy đàn và hát Ca trù trên địa bàn tỉnh; tham mưu xây dựng Kế hoạch tổ chức Liên hoan hát Ca trù tỉnh Bắc Ninh năm 2020, 2021; xây dựng một số chương trình tham gia các kỳ Liên hoan hát Ca trù toàn quốc; các tiết mục biểu diễn phục vụ nhân dân trong các dịp lễ hội; hướng dẫn các Câu lạc bộ, các nhóm… duy trì hoạt động, thường xuyên luyện tập, giao lưu giữa các nhóm hát Ca trù; xây dựng tiết mục hát Ca trù tham gia các liên hoan, hội thi, hội diễn văn nghệ các cấp...
Với sự nỗ lực của các cấp các ngành và cộng đồng, công tác bảo tồn loại hình di sản hát Ca trù trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2018 - 2021 đạt được những kết quả khả quan. Việc tổ chức lớp truyền dạy đàn và hát Ca trù trên địa bàn tỉnh là một trong những hoạt động thiết thực, hiệu quả góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị loại hình nghệ thuật Hát Ca trù. Năm 2019, mở 01 lớp, thời gian 02 tháng. Lớp có 32 học viên tham gia, gồm 5 trống chầu, 11 kép đàn và 16 ca nương đến từ 3 Câu lạc bộ trên địa bàn tỉnh; Năm 2020, mở 01 lớp, thời gian 03 tháng. Lớp có 31 học viên tham gia, gồm 02 trống chầu, 6 kép đàn, 23 ca nương đến từ CLB Thanh Khương, huyện Thuận Thành, Thượng Thôn, huyện Yên Phong, Câu lạc bộ Dân ca Ba miền tỉnh Bắc Ninh và các nhóm Ca trù của thành phố Bắc Ninh. Thông qua các lớp truyền dạy, học viên được các nghệ nhân dân gian,các giảng viên đến từ Viện Âm nhạc Việt Nam truyền dạy cách chơi đàn Đáy, cách sự dụng bộ phách gõ lấy nhịp và các hát Ca trù; thực hành trên đàn đáy, trống, phách tại lớp. Qua các chương trình biểu diễn báo cáo của học viên ở 02 khóa học, các ca nương, kép đàn, trống chầu đã phần nào tái hiện nét độc đáo của nghệ thuật Hát Ca trù qua các tiết mục đặc sắc như “ Gửi thư”, “Xẩm huê tình”, “Đào hồng đào tuyết”, “hát múa Bỏ bộ”…
Những năm gần đây, hoạt động của một số Câu lạc bộ, nhóm Ca trù trong tỉnh có phần khởi sắc. Trong 02 năm (2019; 2020), đã phát triển thêm các nhóm như: Nhóm Ca trù Kinh Bắc (thành phố Bắc Ninh), Nhóm Ca trù Ngọc Khám (Gia Đông - Thuận Thành). Tổng số các ca nương, kép đàn và trống chầu sinh hoạt trong các CLB, nhóm Ca trù trên địa bàn tỉnh hiện có 92 hội viên, trong đó CLB Thanh Khương (huyện Thuận Thành) có 15 hội viên; CLB Thượng Thôn (huyện Yên Phong) có 35 hội viên; CLB Tiểu Than (huyện Gia Bình) có 27 hội viên; Nhóm Ca trù Kinh Bắc (thành phố Bắc Ninh) có 16 hội viên gồm: 4 kép đàn, 01 trống chầu, 11 ca nương; Nhóm Ca Trù Ngọc Khám (huyện Thuận Thành) có 5 hội viên gồm: 01 kép đàn, 01 trống chầu và 03 ca nương... Tại các CLB, nhóm Ca trù... các hội viên vẫn duy trì sinh hoạt, tập luyện; biểu diễn giao lưu, phục vụ các nhiệm vụ chính trị của địa phương. Nghệ thuật Hát Ca trù dần dần được nhân dân địa phương nhiệt tình hưởng ứng và tham gia.
Về hoạt động liên hoan, hội thi, hội diễn, năm 2018, Đoàn Nghệ thuật quần chúng tỉnh Bắc Ninh tham gia Liên hoan Hát Ca trù toàn quốc tại tỉnh Hà Tĩnh. Đoàn Bắc Ninh được Ban Tổ chức đánh giá là đơn vị có tiềm năng, cần được đầu tư. Các tiết mục tham gia đạt giải cao như: Tiết mục hát Ca trù “Tỳ Bà hành” đạt Huy chương Vàng (ca nương 5 Kim Tuyến); tiết mục “Thuyền nan” đạt huy chương Bạc (ca nương Mai Anh) và 01 Huy chương Bạc toàn đoàn; - Tại Liên hoan đàn và hát dân ca tỉnh Bắc Ninh lần thứ IV-2019 và Liên hoan các Câu lạc bộ Văn nghệ tiêu biểu lần thứ I - 2020, có nhiều tiết mục hát Ca trù đặc sắc và đạt giải cao như: tiết mục “Hát múa Bỏ bộ”, tiết mục hát nói “Tự hào đất Thuận Thành ngàn năm” của Đoàn NTQC huyện Thuận Thành; tiết mục “Hát giai, hát ru” (ca nương Thu Ba) của Đoàn NTQC thị xã Từ Sơn; tiết mục “Quê ta có đất giáo phường” (ca nương Nguyễn Thị Vinh) Đoàn NTQC huyện Gia Bình…
Thủy Bích

Tin liên quan