Cảnh báo

Cao Bằng: Bảo vật Quốc gia cần được bảo tồn và phát huy xứng tầm

09:06, 05 Tháng Mười Một 2021

Trên địa bàn tỉnh hiện có 3 Bảo vật Quốc gia (BVQG): Bia Ma nhai Ngự chế của vua Lê Thái Tổ trên núi Phja Tém, xã Hồng Việt (Hòa An); đôi chuông chùa Viên Minh và đền Quan Triều tại quần thể di tích Đà Quận, xóm Đà Quận, xã Hưng Đạo (Thành phố); Đây là những hiện vật có giá trị đặc biệt về văn hóa, lịch sử. Nhưng vấn đề bảo tồn và phát huy các BVQG sau khi được công nhận đang đặt ra những thách thức không nhỏ.

Bia Ma nhai Ngự chế nhiều hàng chữ đã bị bào mòn không rõ do bao năm phơi nắng phơi mưa.

Xót xa bảo vật quốc gia phơi nắng, phơi mưa

Chúng tôi tìm đến Bia Ma nhai Ngự chế của vua Lê Thái Tổ trên núi Phja Tém là BVQG được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 88/QĐ-TTg công nhận ngày 15/1/2020. Nhưng nếu không được cán bộ xã Hồng Việt dẫn đường, có lẽ chúng tôi rất khó tìm. Từ cầu Bình Long, xã Hồng Việt rẽ phải 2 km, sau đó rẽ trái đi tiếp khoảng 1 km theo con đường mòn thì đến BVQG Bia Ma nhai Ngự chế.

Đến nơi, ngoài bảng thông tin dưới bia thì không gian bao quanh chỉ có cây rừng, cỏ dại, vách đá tạo cảm giác khá âm u khiến chúng tôi ngỡ ngàng không thể ngờ một nơi như thế đang có một BVQG, là hiện vật gốc độc bản có niên đại năm 1431 - khẳng định chủ quyền quốc gia Đại Việt ở vùng biên viễn. Bia có giá trị đặc biệt quý hiếm, tiêu biểu của đất nước về lịch sử, văn hóa, khoa học. Bia được khắc trực tiếp vào vách đá trên núi với 15 hàng chữ dọc nhưng hiện chỉ còn 9 hàng chữ phía trái là rõ nét, còn 6 hàng chữ phía bên phải bia đã bị bào mòn.

Rời Bia Ma nhai Ngự chế trong tâm trạng xót xa, chúng tôi đến tham quan 2 BVQG của tỉnh được công nhận từ năm 2016 là đôi chuông chùa Viên Minh và đền Quan Triều tại quần thể di tích Đà Quận. Chúng tôi đến, ông Đoàn Ngọc Phúc - một trong những thành viên tích cực của Chi hội Người cao tuổi xóm được tin tưởng cầm chìa khóa để chăm nom chùa đang loay hoay buộc tấm bạt của gác chuông chùa Viên Minh đã bị gió tốc rơi xuống ngay chỗ treo BVQG chuông chùa Viên Minh chia sẻ: Theo sử sách, chuông chùa Viên Minh là loại chuông lớn, cao 1,6 m, đường kính phần rộng nhất gần 1 m, trên chuông có ghi niên hiệu là Long Phi, Càn Thống, chi thập cửu niên Tân Hợi cốc nhật (tạm dịch: Ngày lành năm Tân Hợi, niên hiệu Càn Thống thứ 19, tức năm 1611).

Từ khoảng năm 2009 chuông được treo trên gác chuông bằng gỗ khang trang và bề thế cách chùa Viên Minh 3,5 m về hướng Nam. Tháp chuông có tổng diện tích 100 m2, phần mái gồm 2 lớp ngói vây cá. Tuy nhiên, hơn 1 năm nay, một phần mái gác chuông bị thủng dột, ngói vỡ rơi thẳng xuống cạnh chuông, xà ngang phía trên trái bị gẫy, lỗ thủng trên mái rộng thấy cả mảng trời. Nhìn gác chuông bị hư hỏng, mưa lớn hay nắng gắt đều dội trực tiếp ảnh hưởng đến chuông khiến chúng tôi rất lo ngại. Mong cấp ủy, chính quyền sớm có phương án khắc phục để BVQG chuông chùa Viên Minh được bảo vệ tốt hơn.

Tại BVQG đền Quan Triều ngay cạnh gác chuông chùa Viên Minh còn khiến chúng tôi ngậm ngùi hơn bởi chuông trước và sau khi được công nhận BVQG vẫn được treo ở tháp chuông cũ trước đền Quan Triều với diện tích chỉ khoảng 10 m2, có 4 trụ của gác chuông được xây bằng gạch, mái lợp ngói máng. Mới nhìn thoáng qua, gác chuông nhỏ, cũ kỹ, sơ sài, không thể ngờ có BVQG nằm lặng lẽ trong đó trải qua bao thăng trầm, biến cố của lịch sử. Gác chuông như một căn lều nhỏ không đủ che nắng che mưa hay bảo vệ chuông trước bất kỳ sự xâm phạm nào bởi không có hàng rào ngăn cách, người dân hay những du khách thiếu ý thức vẫn có thể thoải mái sờ vào hiện vật.

Bất cập trong công tác bảo tồn và phát huy

Đồng chí Hoàng Quang Dũng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hưng Đạo (Thành phố) cho biết: Xã có 2/3 BVQG của tỉnh là niềm tự hào của địa phương. Tuy nhiên, đi kèm với đó là không ít thách thức, làm sao để gìn giữ, phát huy giá trị, xứng tầm BVQG là điều trăn trở của địa phương... Biết rằng, xã hội hóa được xem là giải pháp then chốt trong huy động nguồn lực để trùng tu, tu bổ BVQG, tuy nhiên, địa phương còn khó khăn nên việc huy động xã hội hóa chưa hiệu quả.

Phó Chủ tịch UBND huyện Hòa An Đàm Thế Trang chia sẻ: Sau khi Bia Ma nhai Ngự chế được công nhận BVQG, huyện tổ chức nhiều cuộc làm việc với cấp ủy, chính quyền xã Hồng Việt xây dựng cụ thể các phương án bảo tồn và phát huy BVQG. Tuy nhiên, theo quy định, BVQG là hiện vật có giá trị đặc biệt về văn hóa, lịch sử, được Nhà nước bảo vệ và bảo quản theo chế độ riêng biệt. Do đó, việc bảo quản BVQG của địa phương không tránh khỏi lúng túng về chuyên môn, kỹ thuật. Việc bảo vệ và phát huy hiện nay hoàn toàn phụ thuộc vào địa phương, trong khi điều kiện  còn nhiều khó khăn dẫn đến tiềm ẩn nguy cơ BVQG xuống cấp, mai một và khó phát huy giá trị trọn vẹn.

Ông Đoàn Ngọc Phúc, xóm Đà Quận, xã Hưng Đạo (Thành phố) bên chiếc chuông chùa Viên Minh.
Hiện nay, tại các tỉnh, thành trên cả nước đang phổ biến hai cách ứng xử với BVQG. Một là giữ nguyên trạng như trước khi được công nhận; hai là cất bảo vật vào kho, cửa đóng then cài như ở nhiều bảo tàng các địa phương và các khu di tích. Tại tỉnh ta, cả 3 BVQG đều đang được bảo quản theo cách giữ nguyên trạng như trước khi được công nhận, do những BVQG đồng thời cũng nằm tại các quần thể di tích lịch sử, văn hóa... Cách này tuy giữ nguyên đời trạng vốn có của bảo vật nhưng lại khiến BVQG đối mặt với nhiều rủi ro như tác động của thiên nhiên (mưa, nắng, sự bào mòn của thời gian); tiếp xúc của con người gây tác động xấu đến bảo vật và những rủi ro không mong muốn như bị đánh cắp, làm hư hại…

Để bảo vật quốc gia thật sự là báu vật

Giám đốc Bảo tàng tỉnh Ngô Thị Cẩm Châu cho biết: Để bảo tồn các BVQG, hiện nay, chúng tôi tích cực phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương có BVQG tổ chức xây dựng, hoàn thiện phương án cụ thể về bảo quản BVQG như: Tham mưu đề xuất phương án ứng dụng phủ lớp nanô lên bề mặt Bia Ma nhai Ngự chế để chống lại tác động của thiên nhiên. Tham vấn các chuyên gia phân tích giá trị, thẩm mỹ và cố vấn để có phương án bảo quản đôi chuông trong các gác chuông hiệu quả. Tuy nhiên, việc thực hiện phải tuân thủ chặt chẽ quy trình, kỹ thuật bảo quản và có sự phối hợp, hướng dẫn của các nhà khoa học, chuyên gia về bảo quản BVQG bảo đảm tuyệt đối an toàn nên cần thời gian, kinh phí hỗ trợ.

Để bảo vệ và phát huy giá trị BVQG - tài sản vô giá của tỉnh, của đất nước được trường tồn với thời gian cần phải có cơ chế bảo quản, chăm sóc đặc biệt cùng những ứng xử mẫu mực và khoa học. Trước mắt, các địa phương cần có phương án lắp đặt hệ thống camera giám sát để bảo vệ các BVQG trước nguy cơ có thể bị xâm hại.

Bên cạnh đó, ngành văn hóa, cấp ủy, chính quyền địa phương quản lý các BVQG tham mưu, đề xuất với tỉnh có quy định cụ thể về cơ chế, kinh phí dành riêng cho việc bảo quản, phát huy giá trị BVQG; xây dựng, hoàn thiện và triển khai phương án bảo vệ cũng như ưu tiên kinh phí cải tạo, nâng cấp các công trình, bảo đảm BVQG được đặt trong chế độ bảo quản đặc biệt. Triển khai nhiều hình thức quảng bá, tôn vinh BVQG; đưa BVQG vào chương trình giáo dục ngoại khóa; xã hội hóa, cộng đồng hóa trong bảo tồn BVQG; phát triển du lịch di sản gắn với các điểm đến sở hữu BVQG trên địa bản tỉnh…

Theo Báo Cao Bằng                            

Tin liên quan