Cộng đồng

Truyền thống văn hóa, khoa bảng dòng họ Trần Điền Trì

10:09, 30 Tháng Bảy 2020

(DSX) - Mới đây, UBND xã Quốc Tuấn (Nam Sách, Hải Dương) đã tổ chức lễ đón bằng công nhận mộ và nhà thờ 3 vị tiến sĩ: Trần Thọ, Trần Cảnh và Trần Tiến (họ Trần Điền Trì) là di tích lịch sử quốc gia.

Xứ Hải Dương xưa là một không gian văn hoá đã sản sinh cho đất nước nhiều danh nhân văn hoá. Trong đó, phủ Nam Sách là vùng đất giàu truyền thống hiếu học, khoa bảng với số người đỗ đạt cao nhất toàn xứ và sự xuất hiện của các dòng họ khoa bảng lớn. Họ Trần ở làng Điền Trì (nay thuộc thôn Trực Trì, xã Quốc Tuấn) là một dòng họ như thế với ba bậc “kế thế đăng khoa” là cha – con, ông – cháu trong cùng một nhà là: Tiến sĩ Trần Thọ (ông), Tiến sĩ Trần Cảnh (cha) và Tiến sĩ Trần Tiến (con).

Trần Thọ (1639-1700) tự Nhuận Phủ, người xã Điền Trì, huyện Chí Linh – nay thuộc thôn Trực Trì, xã Quốc Tuấn, huyện Nam Sách. Năm 32 tuổi, ông đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Canh Tuất, niên hiệu Cảnh Trị thứ 8 (1670), đời Lê Huyền Tông. Gần 30 năm làm quan, Trần Thọ được chúa Trịnh khen “rất trung cần, mẫn cán”, từng trải qua các chức Giám sát Ngự sử; Lê khoa Cấp sự trung, Phó Đô Ngự sử… Bên cạnh sự nghiệp chính trị, ông còn để lại cho hậu thế một số bài văn bia và 3 bài thơ được chép trong Toàn Việt thi lục. Có thể nói, Trần Thọ là người khai khoa cho dòng họ, tạo bước tiền đề cho con cháu tiếp tục đỗ đạt, làm quan. Với những đóng góp nhất định của ông đối với quê hương, đất nước, ông được sử gia triều Nguyễn đánh giá là một trong những nhân vật tiêu biểu đời Hậu Lê của tỉnh Hải Dương.

Trần Cảnh (1684-1758) là con của Trần Thọ, húy là Chiêu, tự là Oánh Phủ. Năm 35 tuổi, ông đỗ Tiến sĩ khoa Mậu Tuất, niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 14 (1718), đời Lê Dụ Tông. Nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Tiến sĩ Trần Cảnh qua các tư liệu lịch sử, gia phả, văn bia, sắc phong, ông đã đảm nhiệm nhiều chức vụ như Giám sát Ngự sử, Phủ doãn phủ Phụng Thiên, Tế tửu Quốc Tử Giám, Tham tụng, Thượng thư. Đối với giáo dục, ông từng làm Giám thí tại trường Sơn Tây (năm Bảo Thái thứ 7 (1726), trường Tuyên Quang (năm Vĩnh Hựu thứ 1 (1735), trường Nghệ An (năm Vĩnh Hựu thứ 4 (1738), Đề điệu trường Thanh Hoa (năm Cảnh Hưng thứ 4 (1743). Về trước tác, ông từng viết Minh nông chiêm phả vào năm Quý Hợi (1743), nhuận văn bia Hậu thần bi kí/Hậu thánh bi kí. Ông được sử gia triều Nguyễn ghi nhận “có nhiều công trạng, được thăng tước Quận công”.

Trần Tiến (1709-1770) là con của Trần Cảnh, cháu của Trần Thọ, người đỗ đại khoa cuối cùng của dòng họ Trần Điền Trì. Tiếp bước thành công của ông và cha mình, Trần Tiến đã đỗ Tiến sĩ khoa Mậu Thìn, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 9 (1748), đời Lê Hiển Tông khi 40 tuổi. Ông từng làm Giám thí khoa thi Kỷ Sửu, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 30 (1769). Ông làm quan đến chức Hàn lâm viện Thị độc.

Trao bằng công nhận di tích lịch sử quốc gia cho đại diện chính quyền địa phương. Ảnh: Báo Hải Dương

Theo thần phả và tư liệu còn lưu giữ được, họ Trần Điền Trì có nguồn gốc hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường, là dòng dõi Chiêu Minh Vương – Thượng tướng, Thái sư Trần Quang Khải. Họ Trần Điền Trì đến lập nghiệp tại Ma Lộng Trang, nay là thôn Trực Trì, xã Quốc Tuấn từ khoảng thế kỷ 13 và trở thành dòng họ lớn, có truyền thống khoa bảng, có nhiều đóng góp cho dân tộc. Thời hậu Lê, họ Trần Điền Trì có 3 đời liên tiếp gồm cha, con và cháu thi đỗ tiến sĩ là: Trần Thọ, đỗ năm Canh Tuấn 1670; Trần Cảnh, đỗ năm Mậu Tuất 1718 và Trần Tiến, đỗ năm Mậu Thìn 1748. Tiến sĩ Trần Cảnh làm quan đến chức tể tướng.

Nhà thờ họ Trần Điền Trì được làm bằng gỗ, kẻ truyền con chồng, kiểu chữ nhị, 3 gian hậu cung, 5 gian tiền tế. Trong nhà thờ hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật, hoành phi, câu đối, 12 bia đá, 33 đạo sắc phong thời Lê cùng nhiều đồ vật có giá trị khác.

Năm 2005, nhà thờ họ Trần Điền Trì đã được UBND tỉnh Hải Dương công nhận xếp hạng di tích cấp tỉnh. Ngày 7/1/2020, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký quyết định xếp hạng mộ và nhà thờ 3 vị tiến sĩ họ Trần Điền Trì là di tích lịch sử quốc gia.

                                                                                                                                  Lan Phạm (t/h)

Tin liên quan