Thế giới

“Sông nhựa” trên đại dương

13:50, 01 Tháng Tám 2017

(DSX)- Nhựa là sản phẩm hữu ích trong cuộc sống của chúng ta, chúng dùng để đóng gói, làm lốp, quần áo và nhiều vật dụng khác. Nhưng 2% chất dẻo này đã đổ ra đại dương. Nó đã ngấm vào thức ăn và đến với cơ thể chúng ta.

Về góc độ lịch sử, nhựa là một hiện tượng mới. Tổng sản lượng nhựa toàn cầu năm 1950 mới chỉ hơn 2 tấn, ít hơn trọng lượng của một chiếc xe thể thao tiện dung Dodge Durango. Nhưng đến năm 2015, chỉ 65 năm sau, sản lượng toàn cầu đã lên tới 448 triệu tấn.

Tính trung bình toàn cầu khoảng 60 kg nhựa/người/năm. Ở các nước công nghiệp phát triển như Bắc Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản, con số này là hơn 100kg/ người/ năm. Theo nghiên cứu mới đây, ước tính khoảng 8,3 tỷ tấn nhựa đã được sản xuất từ dầu thô từ năm 1950, trong số đó, khoảng 30% được sử dụng cho các gia đình, xe hơi hoặc nhà máy. 10 % đã bị đốt cháy. 60% còn lại hiện đang tồn tại dưới dạng rác thải hoặc đang nằm rải rác đâu đó. Điều này có nghĩa có khoảng 650kg rác nhựa/ mỗi người đang ở đâu đó.

Nơi đó rất có thể là đại dương của chúng ta. Liên minh Bảo vệ Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) ước tính 2% tổng sản lượng nhựa sẽ kết thúc quá trình sử dụng của con người ở ngoài đại dương.


Nhựa tổn tại nhiều năm, vì nó không phân hủy sinh học hoặc tiêu hủy. Nó thường phân thành nhiều miếng nhỏ, một số bị nuốt bởi các sinh vật biển, chúng xâm nhập vào mạng lưới thức ăn gây nên những yếu tố không tốt cho hệ sinh thái biển. Tất nhiên không phải là tốt cho những người ăn cá.

Các nhà nghiên cứu ước tính, với xu hướng phát triển như hiện nay, vào năm 2050 sẽ có khoảng 12 tỷ tấn rác nhựa có mặt trên thế giới.

Kích thước của Nhựa

Hạt nhựa siêu nhỏ có kích thước theo micromet hoặc nanomet (bằng 0,0001 – 0,0000001 của 1cm). Chất thải nhựa bị mài mòn và phân hủy dưới biển trở thành một trong những nguồn vi sinh. Hầu hết chất dẻo được thải ra từ vải dệt tổng hợp. Khoảng 60% quần áo có chứa sợi tổng hợp. Một chiếc áo lông cừu trong một quy trình giặt, có tới 1 triệu mảnh sợi nhỏ được phóng thích vào nước thải của máy giặt. Một nghiên cứu cho hay, riêng Châu âu, các máy giặt xả khoảng 30.0000 tấn sợi tổng hợp vào hệ thống nước thải mỗi năm.

Kết thúc quá trình lưu chuyển theo dòng nước, thì biển của đại dương là điểm kết thúc của nó. Cũng như các loại sơn tàu hay những mảnh nhỏ của lốp xe tất cả đều thâm nhập vào nguồn nước, rồi cuối cùng kết thúc vẫn là BIỂN.

Sẽ có nhiều rác thải hơn CÁ trong các đại dương?

Cứ theo xu hướng này, trong vòng ba thập niên tới, tổng khối lượng rác bơi trên đại dương có thể lớn hơn tổng khối lượng CÁ.

Hạt nhựa siêu nhỏ (Microlplastic) quá nhỏ nên không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Các loài trai, hải sản và cá đã nuốt những hạt nhựa đó và đều trở thành thức ăn của chúng ta. Vì nhựa không tiêu hóa được nên chúng tích tụ trong sinh vật đó, khi chúng ta ăn những sinh vật này, bản thân nó đã chứa những hạt nhựa. Cũng giống như các chất gây ô nhiễm khác, chất dẻo đã xuất hiện nhiều hơn trong thực phẩm.

Nghiên cứu cho thấy khi nuốt phải vi sinh vật có thể tác động xấu đối với các loài động vật biển. Tác động này bao gồm việc giảm khả năng sinh sản, tăng trưởng chậm, vận động chậm hơn và có khuynh hướng tiến tới dễ bị viêm nhiễm và tăng tỷ lệ tử vong.

Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có đủ thông tin để cho phép các nhà nghiên cứu xác định rõ tính chất và mức độ nghiêm trọng của các hiệu ứng trên. Các nhà khoa học vẫn chưa biết cụ thể chất độc hóa học nào được chuyển từ chất dẻo sang môi trường hoặc vào thịt của sinh vật biển. Nghiên cứu về tác động môi trường và sinh học của vi sinh vật biển vẫn còn rất mới. Điều chắc chắn là một số lượng nhỏ vi sinh sẽ hấp thụ vào con người khi chúng ta ăn cá hoặc giáp xác.

Vấn đề rác thải đại dương được công nhận?

Ô nhiễm biển đang trở thành vấn đề nghị sự quốc tế. Đầu tháng 6 vừa qua, tại New York, Liên Hiệp Quốc đã khuyến nghị các nước thành viên đưa ra các giải pháp và chương trình bảo vệ sức khỏe cho các hệ sinh thái đại dương. Nhóm G20 cũng đã đặt vấn đề ô nhiễm đại dương vào Kế hoạch hành động chung nhằm giảm lượng rác thải biển.

Điều đó có nghĩa vấn đề đang được quan tâm giải quyết?

Bộ trưởng Môi trường Đức Barbara Hendricks cho biết “Nếu trái đất của chúng ta là một hành tinh xanh, thì chúng ta phải ngừng làm tắc ghẽn các đại dương bằng RÁC. Vì vậy, tôi rất vui mừng về sự đồng ý của G20 về một Kế hoạch hành động chung. Điều này làm cho việc bảo vệ đại dương của chúng ta là một bước tiến lớn trong ý thức toàn cầu”. Đây được xem như một bước tiến  mới, tuy nhiên các nhà khoa học về biển như Thilo Maack, một nhà sinh học biển làm việc cho tổ chức Greenpeace, nói “Chính phủ các nước thường tìm kiếm các câu trả lời trong quá trình tái chế, nhưng họ phải đi tìm nguyên nhân của vấn đề: Cần phải đóng gói bao bì và sản phẩm không phải bằng nhựa”.

Theo quan điểm của Maack, một biện pháp quan trong để kiềm chế “dòng lũ” nhựa là biện pháp kinh tế về giá thành. Nếu chi phí được định trong giá thành sản phẩm nhựa ngay từ đầu, giá cao ít được sử dụng, như vậy việc tái sử dụng và tái chế sẽ nhiều hơn.

Chiến đấu với trận lụt “nhựa”

1. Theo báo cáo cảu Quỹ Ellen MacArtthur, ít nhất 8 triệu tấn chất thải nhựa đổ ra các đại dương trên thế giới mỗi năm. Rác thải nhựa sẽ lớn hơn lượng cá vào năm 2050 trừ khi chúng ta phải hành động quyết liệt. Phần lớn rác thải nh vong.ựa trôi nổi thu gom được trong các vòng xoáy của đại dương xa đất liền.

2. Nghiện nhựa. Chất dẻo nổi không chỉ là vật chướng mắt khi chúng vỡ thành nhiều mảnh nhỏ, các loài động vật biển nhầm tưởng đó là thức ăn. Một nghiên cứu gần đây của trường Đại học Uppsala cho thấy nhựa dẻo có thể ảnh hưởng xấu đến cá, trong đó có việc cản trở tăng trưởng và gia tăng tỷ lệ tử vong. Ngạc nhiên hơn, thậm chí một số loài cá dường như thích nhựa. Vì vậy nhựa có trong cá cũng bị nghi ngại mang lại những rủi ro cho sức khỏe của con người.

3. Lựa chọn ăn được: Ước tính hơn 690 loài động vật biển bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm nhựa. Với nỗ lực làm giảm ảnh hưởng từ rác thải này, một số công ty đã tính đến lựa chọn thay thế.

4. Bao bì phân hủy sinh học: Là một giải pháp thay thế cho bao bì nhựa dùng một lần, một số công ty đã đưa ra giải pháp thay thế dễ phân hủy. Tại một nhà máy ở Ba Lan, cám lúa mì được sử dụng, theo nhà sáng chế Jerzy Wysocki, bao bì này Biotrem có thể được sử dụng trong lò hoặc tủ đá và sẽ phân hủy trong 30 ngày, hoặc đơn giản có thể ăn được, gia tăng thêm chất xơ.

5. Tre- nguyên liệu giải cứu: Tre nứa phát triển nhanh cũng là một sự thay thế cho chất dẻo, được sử dụng để làm tất cả các thứ từ bàn chải đánh răng, rèm tắm, đồ dùng và thậm chí các bộ phận máy tính. Công ty công nghiệp gỗ và tre trúc Tonggu Jiangqiao bắt đầu sản xuất hàng loại các bàn phím tre, chuột và vỏ màn hình.

6. Vớt cá biển: Các biện pháp thay thế có thể giúp giảm lượng rác thải, nhưng hàng triệu tấn chất dẻo vẫn trôi nổi trên các đại dương và sẽ tồn tại trong nhiều thế kỷ. Một tổ chức ở làm sạch đại dương ở Hà Lan đã xây dựng một giải pháp thu gom rác bằng một hệ thống đập nổi để bẫy chất thải nhựa mà không gây hại cho cá và các sinh vật biển khác. Dự kiến lắp đặt Thái Bình dương vào năm 2020.

7. Từ rác đến thời trang: Một số rác thải từ nhựa có thể được tái chế và tái sử dụng với nhiều hình thức khác nhau, trở thành những chậu hoa, vật liệu cách nhiệt xây nhà, thậm chí là cả quần áo. Một công ty ở Tây Ban Nha đã thu gom rác thải nhựa của 200 tàu đánh cá ở địa Trung Hải, nghiền nát thành mảnh, sau đó tạo ra sợi polyester để sản xuất áo khoác thời trang, ba lô và các mặt hàng khác.

8. Giảm, tái chế… và tái sử dụng: Chất thải nhựa cũng có thể được sử dụng lại ở dạng ban đầu. Tại Hội nghị Liên hiệp quốc về phát triển bền vững Rio+20 vào năm 2012- 20 năm sau ngày Đại dương thế giới lần đầu tiên- những con cá khổng lồ làm từ chai nhựa được trưng bày dọc theo bờ sông tại Rio de Janero.


Martin Kuebler

Phạm Giang (Theo DW)

Tin liên quan