Tầm nhìn

Bảo vệ, phát huy giá trị dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh

11:00, 02 Tháng Ba 2016

(DSX)- UBND thành phố Hà Tĩnh vừa có quyết định phê duyệt Đề án Bảo vệ và phát huy giá trị dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh trên địa bàn từ nay đến năm 2020.

Một buổi hát dân ca ví dặm ở Hà Tĩnh. Ảnh Vnexpress

Theo đó, mục tiêu của Đề án nhằm bảo tồn, phát huy giá trị Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh; đưa Dân ca Ví, Giặm vào trong sinh hoạt văn hóa nghệ thuật, sinh hoạt cộng đồng dân cư trên địa bàn thành phố Hà Tĩnh; phát triển thành loại hình nghệ thuật biểu diễn trong các chương trình nghệ thuật do thành phố, phường, xã, cơ quan đơn vị tổ chức, phục vụ hoạt động quảng bá du lịch, các sự kiện chính trị, các ngày lễ lớn của quê hương, dân tộc.

Đề án sẽ tập trung bảo tồn, phát huy giá trị dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, xây dựng 100% phường, xã thành lập CLB đi vào hoạt động; 100% trường học đưa Dân ca Ví, Giặm vào chương trình ngoại khóa và chương trình giảng dạy tự chọn; 100% các hoạt động văn hóa văn nghệ từ thành phố đến cơ sở đều có nội dung Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh; các CLB thực hiện việc sưu tầm, truyền dạy cho thế hệ trẻ thông qua hoạt động CLB, đồng thời soạn lời mới; định kỳ 02 năm/01 lần tổ chức Liên hoan nghệ thuật quần chúng cấp thành phố trong đó có nội dung Dân ca Ví, Giặm; xây dựng kho tư liệu lời cổ và lời mới (tuyển tập các làn điệu Dân ca Ví, Giặm) và xây dựng các hạt nhân văn nghệ tiêu biểu để đề nghị phong tặng Nghệ nhân dân gian.

Đề án cũng đề ra 5 nhiệm vụ và 7 giải pháp cơ bản để bảo vệ và phát huy giá trị dân ca ví, giặm như: đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thực cho cán bộ và nhân dân, tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý nhà nước; thực hiện tốt công tác bồi dưỡng nghiệp vụ, đào tạo nguồn nhân lực; đẩy mạnh tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ, truyền dạy dân ca ví, giặm; gắn kết dân ca ví, giặm với hoạt động du lịch; ban hành, thực hiện cơ chế chính sách hỗ trợ và đẩy mạnh các hoạt động xã hội hóa.

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh là một hình thức văn nghệ hình thành từ chính trong những công việc hàng ngày của nhân dân. Ở bất cứ nơi đâu, bên khung cửi, trên đồng ruộng, trên sông nước hay non cao… những người dân Nghệ Tĩnh có tài năng ca hát và khả năng ứng biến ngôn ngữ linh hoạt đều có thể cất lên khúc hát của tâm hồn mình mà không cần sự hỗ trợ của bất kỳ nhạc cụ nào. Những câu hát đơn sơ, mộc mạc và khúc điệu đầy biểu cảm được cất lên từ những tâm hồn mộc mạc mà tinh tế, giản dị mà sâu sắc đã dần dần định hình thành thể hát dân ca sinh hoạt trữ tình, trường tồn cùng thời gian.

Hát ví dân ca Nghệ Tĩnh. Ảnh: cand

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh gồm 3 thể loại: ví, giặm và hò. Theo nhiều nhà nghiên cứu, ví là một thể ngâm vịnh, lấy thơ lục bát làm gốc, âm nhạc không đặt nặng tiết tấu. Nhà nghiên cứu Ninh Viết Giao cho rằng: “Làn điệu ví trước sau chỉ là một, là một nhưng biến hóa vô cùng về âm sắc. Giọng hát ví cất lên nghe trầm trầm, tha thiết, lắng sâu vào lòng người, nghe có gì nấc nghẹn trong lòng, đứng gần nghe như nhắn nhủ, như nỉ non tâm sự, đứng xa nghe man mác, bâng khuâng… Suốt cuộc hát bà con chỉ hát một điệu, có chăng chỉ thay đổi giọng thấp, giọng cao, giọng dí dỏm hài hước, giận hờn, trách móc, giọng da diết yêu thương… cho phù hợp với môi trường, hoàn cảnh và tâm trạng…”. Cơ bản, nội dung bài hát ví là một cuộc chơi đối đáp rất nho nhã về chữ nghĩa. Mỗi điệu hát, một nỗi niềm, một cách thể hiện riêng, nhưng tất cả đều tha thiết lắng đọng, mộc mạc chân chất như chính hồn quê Xứ Nghệ.

Khác với ví, giặm lại là thể hát nói có tiết tấu rõ ràng, có phách mạnh, phách nhẹ và nhịp nội, nhịp ngoại. Lời hát chủ yếu là thơ ngụ ngôn, thường thì cứ 4 câu lại lặp lại câu 4, vì lẽ đó giặm có nghĩa là đan cài, điền vào một chỗ thiếu. Hát giặm có nguồn gốc ở các huyện Thạch Hà, Đức Thọ, Can Lộc, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh… Không phải những bài giặm đều do nhân dân sáng tác mà phần lớn là do nho sỹ sáng tác rồi được nhân dân yêu thích và phổ biến. Trong hát giặm có thể phân biệt được nhiều làn điệu như giặm kể, giặm cửa quyền, giặm ru, giặm nối, giặm xẩm, giặm mời trầu… Do làn điệu sôi nổi và không cần đến tài ứng biến ngôn ngữ linh hoạt của người hát nên hát giặm về sau này khá phổ biến trong những sinh hoạt văn nghệ ở các miền quê Nghệ Tĩnh.

Cùng với những thay đổi trong tập quán sinh hoạt cũng như sự phát triển của đời sống, sự hiện diện của dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh cũng có lúc thăng, lúc trầm. Dẫu vậy, với những đặc trưng văn hóa rất riêng, dân ca ví, giặm vẫn như mạch ngầm bền sâu trong lòng công chúng. Giữa sự phong phú và đa dạng của đời sống âm nhạc hiện đại, những điệu hát được cất lên từ hồn quê Xứ Nghệ vẫn trường tồn cùng thời gian.

Việc xây dựng Đề án đã góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý và khoa học để triển khai các nhiệm vụ bảo vệ và phát huy giá trị của dân ca ví, giặm; dự báo các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình bảo vệ và phát huy giá trị của dân ca ví, giặm; đồng thời thực hiện công tác quản lý của Nhà nước, thúc đẩy vai trò tích cực của cộng đồng đối với công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể này.

TH

Tin liên quan