Cộng đồng

Áp dụng thử nghiệm Bộ tiêu chí BVMT cho di tích Làng cổ Đường Lâm

09:13, 20 Tháng Sáu 2015

(NST-DSX)Nằm cách Hà Nội hơn 50km, Làng Cổ Đường Lâm thuộc địa phận thị xã Sơn Tây. Đây là làng cổ đầu tiên được Nhà nước trao bằng Lịch sử Văn hóa Quốc gia vào ngày 19 tháng 5 năm 2006.

Hệ thống cống lộ thiên ở Đường Lâm - Ảnh: Mạnh Thủy
Làng nổi tiếng với những kiến trúc đẹp mang vẻ cổ kính như Cổng làng Mông Phụ, Đình Đông Sàng, Chùa Mía…và những ngôi nhà cổ có tuổi thọ hàng trăm năm. Nơi đây tiêu biểu cho những nét văn hóa đặc trưng của Làng Việt ở Đồng Bằng Bắc Bộ.

Vào đầu thế kỷ XIX, Đường Lâm là nơi đặt sở lỵ của trấn Sơn Tây. Khu vực làng cổ hiện nay địa giới vốn thuộc các làng Sàng Mông Phụ, Đông, Cam Thịnh, Đoài Giáp và Cam Lâm nằm cạnh nhau. Các làng này nối liền với nhau thành một khu vực nên có phong tục, tập quán, tín ngưỡng giống nhau. Xã Đường Lâm hiện tại có 9 làng: Mông Phụ, Đông Sàng, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Cam Lâm, Phụ Khang, Hà Tân, Hưng Thịnh, và Văn Miếu thuộc thị xã Sơn Tây, tỉnh Hà Tây.

Ngày nay, làng cổ Đường Lâm vẫn còn giữ được những nét đặc trưng cơ bản của một ngôi làng Việt với cổng làng, cây đa, bến nước, sân đình, điếm canh, giếng nước, ruộng, gò, đồi, miếu, chùa…

Cổng làng cổ nằm ở làng Mông Phụ, quay về hướng Đông Nam, là một ngôi nhà hai mái nằm ngay trên đường vào làng, bên cạnh là cây đa hơn 300 tuổi, bến nước, ao sen… tạo ra một cảnh quan nguyên vẹn hiếm có tính đến thời điểm hiện nay. Từ cổng làng đi vào làng trên những con đường lát gạch sạch sẽ, đi giữa những bức tường đá ong có màu vàng sậm, đường xá được xây dựng theo hình xương xá với nhiều đường ngõ nhỏ với đình làng Mông Phụ là khu vực Trung tâm, với cấu trúc này khiến cho cư dân trong làng có môi trường sống an toàn.

Làng cổ Đường Lâm có tổng cộng 956 ngôi nhà cổ, nằm ở các làng Đông Sàng, Mông Phụ và Cam Thịnh. Có nhiều ngôi nhà được xây dựng từ rất lâu đời, từ những năm 1649, 1703, 1850… đều được xây dựng bằng loại vật liệu truyền thống của xứ Đoài là: đá ong, tre, gỗ xoan, nứa, gạch đất nung, ngói, đất nện, trấu, mùn cưa,…Nhà thường được xây dựng với mô hình 5 gian hay 7 gian 2 dĩ, gắn liền với nhà là sân, vườn, bếp, nhà ngang, giếng nước, chuồng trại, bình phong, cao, cây rơm, cổng có mái che…Ngoài ra làng cổ Đường Lâm còn có một hệ thống các nhà thờ họ, miếu, quán đình, chùa, giếng cổ… nằm trong một môi trường cảnh quan sinh động và trù phú đã tạo thành một điểm nhấn thú vị cho vùng đất Sơn Tây và Hà Nội.

Tuy ở một vị trí đắc địa như vậy nhưng du lịch ở Đường Lâm vẫn còn nghèo nàn và thiếu tính chuyên nghiệp. Nguyên nhân chính là vẫn còn tồn tại những vấn đề môi trường như sau: trong quá trình xây dựng nông thôn mới, Ban quản lý có đề nghị về việc xây cống kín nhưng các hộ dân không đồng ý vẫn để cống lộ thiên, khu vực trước cổng chùa Mía vẫn còn tình trạng họp chợ và ngập lụt khi mùa mưa đến, trong làng vẫn còn nhiều hộ nuôi lợn, gà nên không tránh khỏi việc ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường. Hiện nay cũng chưa có các dự án cụ thể để thực hiện giải pháp nhằm bảo vệ môi trường như: xử lý nước thải, nạo vét kè, xây lại ao hồ”

Khi được áp dụng thử nghiệm Bộ tiêu chí về Bảo vệ môi trường của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho các di tích, trong đó có Đường Lâm thì gần như những yếu tố về môi trường của di tích này không đáp ứng đủ những tiêu chí, thậm chí là những tiêu chí đơn giản nhất. Cụ thể là tại Làng cổ Đường Lâm không có hệ thống biển báo và nhà vệ sinh dành cho du khách, nếu có thường là nhà vệ sinh tự phát của các hộ dân, thậm chí có những nhà vệ sinh quá cổ (kiểu 2 hòn gạch bắc chéo) khiến du khách nước ngoài sợ không dám sử dụng. Bên cạnh đó, hệ thống nước thải chưa xử lý, vẫn được vận hành bằng cống lộ thiên rất mất vệ sinh, trâu bò vẫn đi chung đường với khách du lịch, nguồn kinh phí cho dành riêng cho môi trường không có…Tất cả đều cần sự cố gắng tích cực của chính quyền, của Ban quản lý di tích và sự đồng thuận của người dân mới có thể làm tốt công tác tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Làng cổ Đường Lâm là nơi hội tụ nhiều nét văn hóa đặc của làng quê vùng đồng bằng Bắc Bộ. Những công trình kiến trúc độc đáo, những tường đá cổ rêu phong, những ngôi nhà với niên đại hàng trăm năm…cùng với phong cảnh thiên nhiên mang đậm nét thôn quê đã giúp cho Đường Lâm trở thành làng cổ đầu tiên ở Việt Nam được công nhận di tích Quốc gia. Tuy nhiên, những nét cổ kính nơi đây đang dần biến mất, cảnh quan môi trường ngày càng bị tàn phá. Đây là điều mà chính quyền và nhân dân địa phương cần phải quan tâm đặc biệt để có những biện pháp chính sách khôi phục lại không gian văn hóa cổ của làng Đường Lâm nhằm giữ gìn di sản cha ông để lại.

NST-DSX

Tin liên quan