Tầm nhìn

Sự cần thiết của việc xây dựng các tiêu chí bảo vệ môi trường đối với di tích

17:03, 30 Tháng Mười Hai 2014

Một quốc gia muốn phát triển và phát triển bền vững thì yếu tố về môi trường luôn được phải quan tâm đúng mức.

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay Chiến lược Bảo vệ môi trường là một bộ phận cấu thành không thể tách rời Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc.

Đối với nước ta, Đảng và Nhà nước đã sớm quan tâm tới công tác bảo vệ môi trường thông qua việc ban hành nhiều chủ trương, chính sách, Pháp luật về bảo vệ môi trường. Đồng thời, các Bộ, ngành, các địa phương đã lồng ghép nội dung công tác bảo vệ môi trường vào các lĩnh vực được phân công quản lý.

Trong những năm qua Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng các văn bản để chỉ đạo công tác bảo vệ môi trường trong lĩnh vực được phân công quản lý. Ngày 16/12/2014, Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức cuộc Hội thảo – Tọa đàm về Xây dựng tiêu chí bảo vệ môi trường tại các di tích quốc gia Việt Nam. Điều đó một lần nữa khẳng định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang từng bước cụ thể hóa quan điểm của Đảng trong Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia: Bảo vệ môi trường là nhiệm vụ của toàn xã hội, của các cấp, các ngành, các tổ chức, cộng đồng và của mọi người dân; bảo vệ môi trường mang tính mang tính quốc gia, khu vực và toàn cầu.

Môi trường được hiểu theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên thiên nhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội….Như vậy từ cách hiểu trên môi trường gồm 2 yếu tố, môi trường tự nhiên và môi trường xã hội đảm bảo cho sự tồn tại sinh sống của con người, sự phát triển của loài người.

Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học, sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của con người. Ðó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biển cả, không khí, động, thực vật, đất, nước... Môi trường tự nhiên cho ta không khí để thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cấy, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài nguyên khoáng sản cần cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng, đồng hoá các chất thải, cung cấp cho ta cảnh đẹp để giải trí, làm cho cuộc sống con người thêm phong phú.

Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người. Ðó là những luật lệ, thể chế, cam kết, quy định, ước định... ở các cấp khác nhau như: Liên Hợp Quốc, Hiệp hội các nước, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ quan, làng xã, họ tộc, gia đình, tổ nhóm, các tổ chức tôn giáo, tổ chức đoàn thể,... Môi trường xã hội định hướng hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác.

Môi trường được hiểu theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên, mà chỉ bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng cuộc sống con người. Và môi trường đã được định nghĩa trong Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên”.

Từ định nghĩa trên cho thấy, môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo và quan hệ giữa các yếu tố là quan hệ biện chứng, yếu tố này làm tiền đề, cơ sở tồn tại cho yếu tố kia. Ví dụ cụ thể như di tích cũng là một yếu tố thuộc yếu tố vật chất nhân tạo. Trong di tích bao gồm các yếu tố cấu thành như: không gian di tích bao gồm khuôn viên di tích, cảnh quan, các yếu tố môi trường thiên nhiên của di tích; các giá trị văn hóa vật thể như: kiến trúc di tích, hệ thống các di vật…; các công trình phụ trợ của di tích; các giá trị văn hóa phi vật thể trong không gian di tích; Các giá trị trong quan hệ giữa con người với con người liên quan đến di tích; các văn bản quản lý của Nhà nước về di tích….Tất cả các yếu tố trên có quan hệ chặt chẽ với nhau và có những ảnh hưởng, tác động sâu sắc tới đời sống của con người, ảnh hưởng đến thiên nhiên trong khu vực di tích và các khu vực lân cận, các vùng mà di tích có ảnh hưởng.

Từ định nghĩa và sự phân tích nêu trên ta có thể kết luận: di tích và môi trường di tích có vai trò sống còn đến sự tồn tại của con người, của thiên nhiên và của di tích. Thực tế đã chứng minh khi mà những yếu tố tự nhiên, yếu tố con người tác động vào di tích, làm cho di tích mất đi hoặc biến dạng, hoặc môi trường bị ô nhiễm đều ảnh hưởng đến con người, đến môi trường cảnh quan thiên nhiên, đến di tích.

Đối với đất nước ta điều đó càng được thể hiện rõ, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay bởi những lý do sau:
Thứ nhất, nước ta nằm trong vùng văn minh lúa nước, văn minh nông nghiệp, nên trong sinh hoạt văn hóa dân gian cũng như sinh hoạt tín ngưỡng đều rất phong phú và đặc sắc. Do đó, số lượng các di tích nhiều và phân bố đều trên cả nước. Đồng thời, các di tích đã đáp ứng được nhu cầu tín ngưỡng, nhu cầu tôn giáo của nhân dân, là thiết chế góp phần rèn luyện và nâng cao tinh thần đoàn kết dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử. Hầu hết các di tích thường được xây dựng đã lâu và bị ảnh hưởng nhiều hậu quả từ thiên tai nên phần đa các yếu tố trong di tích đã ảnh hưởng, tác động sâu sắc tới đời sống của nhân dân địa phương và du khách tham quan.

Thứ hai, các di tích ở nước ta thường gắn với các lễ hội, chủ yếu là lễ hội dân gian và lễ hội tôn giáo. Theo thống kê cả nước có trên 9.000 di tích các loại, trên 7.000 lễ hội dân gian và tôn giáo. Thực tế, trong những năm gần đây số lượng du khách tham gia lễ hội ngày càng tăng, đặc biệt là vào các dịp đầu năm. Ví dụ như: trong dịp đầu xuân năm 2014 tại Lễ hội Chùa Hương thành phố Hà Nội với đợt cao điểm từ mồng 1 đến mồng 10 tết đã đón trên 30 vạn khách, riêng ngày khai hội mồng 6 tết đón gần 5 vạn khách; lễ hội Yên Tử tỉnh Quảng Ninh đón trên 2 vạn khách bình quân 1 ngày; lễ hội Đền Hùng tỉnh Phú Thọ bình quân đón 6.000 – 7.000 người/ngày; lễ hội Đền Trần tỉnh Nam Định đón trên 10 vạn khách.

Vì lượng du khách đến với lễ hội đông vào cùng một thời gian, cùng một địa điểm, trong khi khuôn viên, cơ sở hạ tầng, các yếu tố của di tích chưa đáp ứng được kịp thời. Hơn nữa nhận thức của nhân dân và du khách tham gia lễ hội không đồng đều, nên xẩy ra tình trạng chen lẫn, xô đẩy, vứt rác bừa bãi, thắp hương, đốt đồ mã, vàng mã không đúng quy định, hiện tượng xâm hại các yếu tố trong di tích đã và đang xẩy ra…. Với các lý do trên nên hiện tượng ô nhiễm môi trường tại các di tích và trong các yếu tố của di tích đã xẩy ra tác động xấu tới di tích, ảnh hưởng tới đời sống của nhân dân địa phương và du khách tham quan.

Thứ ba, như đã nêu ở trên, môi trường gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người và môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người. Hiện nay do nhiều yếu tố tác động, do nhiêu chủ thể gây nên, nên trong lễ hội và trong quản lý di tích đã xảy ra các hiện tượng phản văn hóa, không bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội như: hiện tượng đặt nhiều hòm công đức, hiện tượng thương mại đối với đối tượng tưởng niệm, đối tượng thờ phụng, nên đốt đồ mã, vàng mã, thắp hương nhiều hơn trước đây, hiện tượng chen lẫn, sô đẩy….tất cả các hiện tượng đó đã và đang làm mất đi tính linh thiêng nơi thờ tự, làm mất các giá trị vốn có của di tích, của lễ hội.

Thứ tư, trong những năm qua Đảng và Nhà nước đã sớm quan tâm tới công tác bảo vệ môi trường, đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường. Các Bộ, ngành, các địa phương đã lồng ghép nội dung công tác bảo vệ môi trường vào các lĩnh vực được phân công quản lý. Đặc biệt Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lich đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng các văn bản để chỉ đạo công tác bảo vệ môi trường trong lĩnh vực được phân công quản lý, trong đó có nội dung quản lý về môi trường tại các di tích, lễ hội. Tuy nhiên các văn bản đã chưa tác động trực tiếp, tức thời, hiệu quả tới ý thức bảo vệ môi trường tại các di tích, lễ hội của nhân dân địa phương và du khách tham quan.

Từ những sự phân tích trên có thể kết luận sự cần thiết phải xây dựng các tiêu chí bảo vệ môi trường đối với các di tích hiện nay. Thiết nghĩ, trong việc xây dựng các tiêu chí bảo vệ môi trường đối với các di tích, cần chú trọng xây dựng các tiêu chí bảo vệ cả môi trường tự nhiên như nguồn nước, không khí, tiếng ồn…; môi trường vật chất nhân tạo như kiến trúc, khuôn viên, cảnh quan, các di vật..; môi trường xã hội tại các di tích, vì các yếu tố đều có quan hệ mật thiết với nhau, để những giá trị của di tích ngày càng phát huy tác dụng trong cuộc sống của người dân và của tự nhiên.

Nguyễn Thái Vinh

Tin liên quan