Tầm nhìn

“Xây dựng tiêu chí bảo vệ môi trường tại các di tích quốc gia Việt Nam”

10:51, 17 Tháng Mười Hai 2014

(DSX)-Việt Nam đang đứng trước những thách thức trong việc bảo vệ môi trường trước sự xâm hại của tự nhiên và con người.

Quần thể di tích danh thắng Tràng An - Nguồn: internet
 Với hơn 40.000 di tích, thắng cảnh, trong đó có hơn 3.000 di tích được xếp hạng di tích quốc gia, nhiều di tích đã bị hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng.

Hiện nay, việc xây dựng các tiêu chí bảo vệ môi trường và các nhãn sinh thái môi trường trong lĩnh vực di sản đã được triển khai tại nhiều nước trên thế giới, góp phần không nhỏ trong việc bảo vệ môi trường của các di tích và danh lam thắng cảnh, thu hút mạnh mẽ khách du lịch và góp phần phát triển du lịch bền vững cũng như bảo tồn tốt các giá trị văn hóa của nhân loại.

Với mục tiêu phối hợp với các tổ chức, cá nhân có liên quan, xây dựng một danh hiệu thân thiện với môi trường để tôn vinh những di tích tiêu biểu trong hoạt động bảo vệ môi trường trong cả nước, góp phần bảo vệ môi trường và phát huy giá trị di sản văn hóa, Bộ VHTTDL đã phê duyệt dự án Xây dựng tiêu chí bảo vệ môi trường tại các di tích quốc gia Việt Nam. Ngày 16/12/2014 vừa qua, Hội thảo-Tọa đàm “Xây dựng tiêu chí bảo vệ môi trường tại các di tích quốc gia Việt Nam” được tổ chức tại Hà Nội, đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ dự án.

Tham gia Hội thảo-Tọa đàm là đại diện các các cơ quan quản lý nhà nước thuộc Bộ; đại diện Sở VHTTDL, Ban quản lý các di tích trực thuộc UBND các tỉnh/thành và một số đơn vị sự nghiệp thuộc Bộ VHTTDL có liên quan đến lĩnh vực bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

Hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp quý báu của các nhà quản lý, các nhà khoa học và đây cũng sẽ là cơ sở, nền tảng để Ban chủ nhiệm Dự án tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung tiêu chí bảo vệ môi trường trình Bộ VHTTDL phê duyệt.


KTS Lê Thành Vinh - Viện trưởng Viện Bảo tồn Di tích phát biểu tại hội thảo - Ảnh: Bích Thủy


“Trên thực tế, do khả năng hạn hẹp về tài chính và sự thiếu phối hợp giữa các ngành có trách nhiệm về văn hóa và môi trường nên công tác bảo vệ môi trường trong hoạt động bảo tồn, tu bổ di tích chưa được chú trọng.” Đó là ý kiến của kiến trúc sư Lê Thành Vinh - Viện trưởng Viện Bảo tồn Di tích tại buổi tọa đàm. Dẫn chứng cụ thể cho vấn đề này, ông Vinh chia sẻ: “Tất cả các dự toán bảo tồn di tích mà tôi đã từng đọc trong hàng chục năm làm công tác bảo tồn di tích văn hóa không hề có chi phí cho việc vận chuyển phế thải.”

Viện trưởng Viện Bảo tồn Di tích chỉ rõ, khi không được cấp kinh phí, các nhà thầu sẽ không thể xử lý phế thải theo đúng quy trình, quy định. Điều này sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến các khu di tích.

Trong khi đó, theo kiến trúc sư Lê Thành Vinh, di tích và cảnh quan môi trường di tích là hai yếu tố không thể tách rời; việc bảo vệ di tích luôn phải gắn liền với việc bảo vệ cảnh quan, môi trường.

“Hệ thống di tích của Việt Nam là sự kết tinh của mối quan hệ tổng hòa giữa thiên nhiên-con người-văn hóa-kinh tế-xã hội. Đối với các di tích danh thắng, bản thân môi trường, cảnh quan là một bộ phận cấu thành nên di sản,” ông Vinh nhấn mạnh.

Dẫn giải cụ thể hơn về vấn đề này, kiến trúc sư Lê Thành Vinh lấy khu Di sản Văn Thế giới Mỹ Sơn làm ví dụ. Khu di sản này có diện tích bảo vệ khu vực 1 là 324.600m2.

“Như vậy, ngoài các phế tích đền tháp Chăm (với quy mô không lớn) thì phần lớn diện tích còn lại của khu di tích là cảnh quan môi trường với phức hợp hệ thống cây xanh, dòng suối, núi đồi của thung lũng này. Bảo tồn di tích Mỹ Sơn chính là bảo tồn cả tổng thể cảnh quan môi trường ở đó,” ông Vinh nói.

Trên cơ sở đó, kiến trúc sư Lê Thành Vinh cho rằng, các đơn vị chức năng cần đánh giá thực trạng môi trường tại các di tích, lập danh mục các đối tượng thuộc lĩnh vực môi trường trong các khu di tích cần được bảo tồn và cải thiện.

“Việc này cần được thực hiện liên tục, trước và sau các dự án bảo tồn di tích để đánh giá tác động của dự án bảo tồn (cũng như các dự án phát triển khác) đối với di tích, cũng như đánh giá tác động về môi trường trong quá trình sử dụng, phát huy giá trị di sản,” kiến trúc sư Lê Thành Vinh kiến nghị.

Bên cạnh đó, ông Vinh cho rằng, việc xây dựng các tiêu chí bảo vệ môi trường tại các di tích cần dựa vào đặc điểm riêng của khu di tích đó, chứ không chỉ dựa trên cơ sở những quy định về bảo vệ môi trường nói chung.

Cụ thể, theo kiến trúc sư Nguyễn Thành Vinh, hiện nay, dự thảo “Bộ tiêu chí bảo vệ môi trường tại các di tích ở Việt Nam” đưa ra tiêu chí về số lượng phòng vệ sinh tại các khu di tích (đáp ứng nhu cầu sử dụng du khách tại thời điểm lớn nhất) là không khả thi.

“Các khu di tích có tần suất hoạt động khác nhau ở các thời điểm trong năm. Vào mùa lễ hội, nhà vệ sinh thường không đảm bảo phục vụ nhu cầu du khách. Đưa ra tiêu chí đảm bảo đủ nhà vệ sinh khi đông người nhất là không hợp lý. Ở những thời điểm đó, ban quản lý di tích phải có phương án sử dụng nhà vệ sinh di động,” ông Vinh phân tích.

Đứng ở một góc độ khác, phó giáo sư-tiến sỹ Đặng Văn Bài (Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Quốc gia) cho rằng: các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan tới di sản, các tổ chức xã hội, tôn giáo, tín ngưỡng và các cơ quan truyền thông cần được kết nối lại thành sức mạnh tổng hợp để thay đổi nhận thức xã hội, liên kết cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường tại các di tích.

Dự án “Xây dựng tiêu chí bảo vệ môi trường và thí điểm cấp danh hiệu “Di sản xanh” cho di tích quốc gia tại Việt Nam” nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa và thiên nhiên độc đáo của Việt Nam, đặc biệt Di sản thiên nhiên Việt Nam đã được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới. Đồng thời, đây cũng là hành động kêu gọi tinh thần trách nhiệm của người dân Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ trong việc bảo vệ di sản văn hóa dân tộc và tài nguyên thiên nhiên đất nước.

B.T

Tin liên quan