Tầm nhìn

Cần có sự hài hòa trong bảo tồn và phát triển bền vững các khu DTSQ

10:32, 30 Tháng Giêng 2014

(DSX)- Các khu dự trữ sinh quyển không chỉ là khu vực dành riêng cho bảo tồn đa dạng sinh học, hệ sinh thái mà còn là cơ sở cho du lịch bền vững. Chính vì vậy, cần đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, qua đó giảm bớt áp lực cho di sản.

Khu DTSQ Đồng Nai. Nguồn: internet

Khu dự trữ sinh quyển (DTSQ) thế giới là một danh hiệu do UNESCO trao tặng cho các khu bảo tồn thiên nhiên có hệ động thực vật độc đáo, phong phú và đa dạng. Đó là những khu vực hệ sinh thái bờ biển hoặc trên cạn có giá trị nổi bật, được quốc tế công nhận, giúp thúc đẩy các giải pháp điều hòa việc bảo tồn sự đa dạng sinh học với việc phát triển bền vững.

Trước đây đã từng có những quan niệm sai lầm về công tác quản lý, bảo tồn các khu DTSQ. Chúng ta cho rằng các khu bảo tồn thiên nhiên như một khu vực tách biệt với thế giới loài người. Thế nhưng con người vẫn không ngừng tác động theo chiều hướng tiêu cực vào thiên nhiên. Nguyên nhân là do áp lực về xã hội và sinh thái.

Thực tế, các khu bảo tồn vẫn cần có một số khu vực không có hoặc chịu rất ít tác động của con người với những quy định kiểm soát chặt chẽ, được gọi là “vùng lõi”. Bên cạnh đó là “vùng đệm” – yếu tố thúc đẩy phát triển kinh tế thân thiện với môi trường, phát triển giáo dục và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống xung quanh.

Các khu DTSQ không chỉ có giá trị đa dạng sinh học cao

Năm 1969, Ban Tư vấn Khoa học của Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) đã đề xuất việc thành lập mạng lưới hợp tác giữa các vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển trên toàn thế giới. Chức năng cơ bản của mạng lưới này bao gồm: chức năng bảo tồn (đóng góp vào việc bảo tồn đa dạng di truyền, loài, hệ sinh thái và duy trì đa dạng sinh học); chức năng hỗ trợ (tạo điều kiện cho các hoạt động nghiên cứu và giám sát, giáo dục và trao đổi thông tin giữa các địa phương, quốc gia và quốc tế về bảo tồn và phát triển bền vững); chức năng phát triển (kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế nâng cao mức sống người dân - đây cũng chính là nhân tố cơ bản đảm bảo cho sự thành công của công tác bảo tồn). Như vậy, khu DTSQ sẽ là phòng thí nghiệm sống cho việc nghiên cứu, giáo dục, đào tạo và giám sát các hệ sinh thái, đem lại lợi ích cho cộng đồng cư dân địa phương, quốc gia và quốc tế.

Tại Việt Nam hiện đã có 8 khu dự trữ sinh quyển được thế giới công nhận trên hầu hết các vùng sinh thái của cả nước, bao gồm: khu DTSQ rừng ngập mặn Cần Giờ, khu DTSQ Đồng Nai, quần đảo Cát Bà, đất ngập nước ven biển liên tỉnh châu thổ sông Hồng, khu DTSQ Kiên Giang, khu DTSQ Tây Nghệ An, khu DTSQ Cù Lao Chàm - Hội An và khu DTSQ Mũi Cà Mau.

Ở một số khu DTSQ còn lưu giữ những di tích nổi tiếng, minh chứng cho lịch sử hào hùng của dân tộc… những điều đó góp phần tạo nên một hình ảnh Việt Nam năng động, sáng tạo và nhân văn. Tuy nhiên, việc bắt kịp trí tuệ của nhân loại trong sử dụng các khu DTSQ như một cách thể hiện sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên để phát triển bền vững, là một thách thức lớn mà Việt Nam phải vượt qua.

...mà còn ẩn chứa tiềm năng du lịch rất lớn. Nguồn: internet

Theo những mô hình thành công từ các quốc gia cho thấy, bảo tồn đa dạng sinh học đóng góp không nhỏ cho sự nổi tiếng của một địa phương và quốc gia. Các loài quý hiếm cũng được khai thác một cách hiệu quả từ sự nổi tiếng đó để vừa phát triển du lịch sinh thái vừa tạo việc làm, thu nhập cho cộng đồng địa phương, nhất là các địa phương nghèo khó, ở vùng sâu, vùng xa. Không những thế, phát triển kinh tế sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn bởi kinh tế phát triển sẽ ổn định, cải thiện cuộc sống, đồng thời nâng cao trình độ nhận thức cho người dân. Các doanh nghiệp và nhân dân sẵn sàng tự nguyện chi trả cho các dịch vụ như phí sử dụng nước sạch, nguồn tài nguyên, các dịch vụ sinh thái... Các nguồn thu từ thuế, phí dịch vụ sẽ được tái đầu tư cho các hoạt động bảo tồn. Khi chất lượng cuộc sống, ý thức người dân được nâng cao, áp lực đối với khu di sản và sinh quyển sẽ giảm.

Một yếu tố đặc biệt quan trọng trong xây dựng và quản lý bền vững các khu DTSQ chính là văn hóa. Cần sử dụng văn hóa như một công cụ để giải quyết các mối liên hệ giữa con người với nhau và giữa con người với thiên nhiên.

Với phương châm “bảo tồn cho phát triển và phát triển để bảo tồn”, hy vọng trong tương lai, việc bảo tồn các khu DTSQ tại nước ta sẽ có nhiều chuyển biến tích cực, đóng góp vào sự phát triển bền vững cho địa phương, quốc gia và toàn nhân loại.

T.T

 

 

Tin liên quan