Tầm nhìn

Bảo tồn và phát huy di sản nhìn từ Hội An

23:11, 04 Tháng Mười Hai 2013

(DSX)- Phố cổ Hội An là một di sản văn hóa được bảo tồn gần như nguyên vẹn cho đến ngày hôm nay. Thành công của Hội An là đã lưu giữ được những giá trị đó và phát huy để xây dựng nên thương hiệu của một điểm đến du lịch mang tầm cỡ quốc tế.

Hội An là “mảnh đất vàng” phát triển ngành du lịch, song để phát huy được những thế mạnh, tạo nên bước đột phá để trở thành “điểm sáng” trong công tác bảo tồn như hiện nay, di sản này cũng phải vượt qua bao thách thức

Đã từng đứng trước nguy cơ bị phá hỏng

Phố cổ Hội An có lịch sử từ rất lâu. Nơi đây đã từng nổi tiếng ở những thế kỷ 16,17 khi là trung tâm buôn bán thịnh vượng của Đông Nam Á với sự tham gia của những thương nhân đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, Italia và một số nước Châu Âu…Tuy nhiên, vào những năm cuối thế kỷ 19 do các điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt dẫn đến tuyến giao thông chính của Hội An với quốc tế là Cửa Đại bị bồi cạn khiến các thương thuyền trọng tải lớn không thể ra vào cảng Hội An mà phải chuyển sang cửa Hàn của thành phố Đà Nẵng. Những nỗ lực cứu vãn tình thế của chính quyền lúc bấy giờ đều không thành. Kết quả là giao thương của Hội An với thế giới và nội địa chính thức bị cắt đứt, Hội An nhanh chóng rơi vào quên lãng, chỉ còn là một thị trấn nhỏ tự cung tự cấp, nằm im lìm bên bờ sông Thu Bồn.

Những năm đầu thế kỷ XX, Hội An vẫn chỉ là một khu phố nghèo nàn với gần 1.000 ngôi nhà cổ và hơn 200 di tích đình, chùa, miếu mạo có tuổi thọ hàng trăm năm ở trong tình trạng xuống cấp trầm trọng, có thể sập bất cứ lúc nào. Cho tới gần 1 thập kỷ sau (1999) được phát hiện và công nhận là di sản văn hoá thế giới, Hội An mới bừng tỉnh và phát triển mạnh mẽ như ngày nay.

Nhưng một thách thức mới lại đặt ra trong thời điểm đó: với lượng khách du lịch lớn, cộng thêm tác động của thời gian, sự xuống cấp của phố cổ lại càng trở nên nghiêm trọng. Bên cạnh đó là sự bành trướng của các khu đô thị mới.  Các đô thị này theo hướng phố cổ làm trung tâm để phát triển không gian, kết quả là không gian xanh bao quanh phố cổ, vùng đệm quan trọng tạo nên cảm giác bình yên thanh bình cho phố cổ dần dần biến mất, các cánh đồng vốn là đặc trưng cảnh quan thiên nhiên của Hội An cũng trở thành khu đô thị. Ngoài ra là những nguy cơ tiềm ẩn như ô nhiễm môi trường, thiên tai, hoả hoạn. Và áp lực lớn nhất là sự biến dạng di tích. Việc thay đổi chủ nhân của các ngôi nhà cổ và thay đổi cấu trúc bên trong nhằm biến di tích trở thành cửa hàng, cửa hiệu diễn ra âm thầm nhưng lại vô cùng quyết liệt. Người dân bất chấp lệnh cấm, tự ý lén lút phá bỏ nhà cổ và xây mới.

Một thực trạng trớ trêu, dở khóc dở cười lại diễn ra: trong khi du khách lặn lội từ xa đến để chiêm ngưỡng, trầm trồ trước vẻ đẹp của những mái ngói rêu phong nhà cổ, của chùa Cầu, hội quán thì chủ nhân của di sản quý báu nơi đây lại muốn…phá bỏ nó. Họ đồng loạt gửi đơn lên thị xã xin được cải tạo, sửa chữa nhà cổ bởi không thể chịu được cảnh sinh hoạt chen chúc, chật chội và khó khăn.

Tìm ra lời giải cho bài toán bảo tồn di sản

Việc phát huy và bảo tồn các giá trị di sản văn hóa là hai mặt của một thể thống nhất, có tác động tương hỗ lẫn nhau. Nhưng yếu tố then chốt chính là cộng đồng. Cộng đồng là một phần không thể thiếu của di sản văn hóa, là linh hồn, là tâm điểm của di sản đồng thời là nhân tố tích cực đóng vai trò quan trọng góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa.

Từ sau khi tìm được lời giải cho bài toán bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Nắm bắt được điều đó, tỉnh Quảng Nam đã xây dựng nhưng cơ chế chính để phát huy vai trò của cộng đồng, đặt lợi ích mà họ nhận được từ việc bảo tồn di sản thông qua phát triển du lịch. Thực tế cho thấy, cộng đồng dân cư là đối tượng hưởng lợi lớn từ du lịch cả về vật chất lẫn tinh thần. Cũng nhờ hoạt động du lịch mà kinh tế nơi đây từng bước phát triển, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh. Ngoài ra, du lịch còn là cầu nối giao lưu quốc tế, tình cảm yêu mến mà du khách dành cho Quảng Nam sẽ khơi gợi lòng tự hào và tăng thêm tình yêu quê hương đất nước của người dân. Đây cũng là một động lực thôi thúc cộng đồng dân cư tích cực tham gia trong hoạt động bảo tồn và phát huy các giá trị di sản.

Bên cạnh chủ trương thu hút khách du lịch và khuyến khích, hỗ trợ người dân làm kinh doanh các mặt hàng phục vụ du lịch, thành phố Hội An cũng tiến hành tổ chức bán vé tham quan, giúp dân có tiền sửa nhà cổ theo nguyên gốc. Đồng thời có chính sách rõ ràng về miễn thuế và mức đầu tư kinh phí trùng tu từ 30-75%, thậm chí 100%  tùy theo độ hư hại của di tích và vị trí của ngôi nhà. Ngôi nhà ở vị trí sâu trong ngõ, hẻm, nơi người dân không có nhiều nguồn thu từ du lịch sẽ được ưu tiên với mức cao.

Không chỉ phát huy được quyền làm chủ của người dân, giúp họ thấy được vai trò và những lợi ích của mình khi giữ gìn di sản, khai thác tiềm năng du lịch. Hội An còn thường xuyên chủ động tìm kiếm và học hỏi kinh nghiệm từ những quốc gia hàng đầu thế giới trong bảo tồn và phát huy di sản. Nhờ sự nhạy bén và tìm ra định hướng đúng đắn bảo tồn khu phố cổ mà ngày nay Hội An đã trở thành một hình mẫu để cho các địa phương khác học hỏi và áp dụng.

...Hội An đã "bừng tỉnh"

Những thành công được ghi nhận

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, quần thể di tích với mật độ dày đặc, phố cổ Hội An vẫn giữ được những nét đặc trưng riêng biệt của phong cách kiến trúc xưa. Mặc dù chú trọng và đầu tư không ít vào phát triển du lịch nhưng các cấp chính quyền và người dân Hội An vẫn bảo tồn được những giá trị văn hóa và lịch sử truyền thống. Cùng với những tiềm năng không thể phủ nhận của một di sản văn hóa thế giới, hội tụ đầy đủ những thế mạnh về tự nhiên, con người, du lịch Hội An ngày càng được mở rộng với nhiều hình thức như du lịch làng nghề, du lịch văn hóa, du lịch sinh thái...đáp ứng nhu cầu của đông đảo khách tham quan.


và phát triển mạnh mẽ như ngày hôm nay

Và những nỗ lực không ngừng ấy đã được ghi nhận. Không chỉ là điểm sáng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở Việt Nam, Hội An còn vươn ra quốc tế với những danh hiệu xuất sắc: theo Tạp chí du lịch Wanderlust danh tiếng của Anh bình chọn những thành phố được yêu thích hàng đầu thế giới  hồi cuối tháng 1/2013, Hội An đã xuất sắc xếp số 1 với tỷ lệ bình chọn lên tới 97,18%, vượt xa nhiều thành phố du lịch nổi tiếng thế giới như Venice của Italy; Theo bình chọn của UN Habitat (Tổ chức định cư con người Liên Hiệp quốc tại Châu Á), Hội An là thành phố cảnh quan năm 2013; Kết quả khảo sát của tạp chí Conde Nast Traveler cho thấy Hội An đứng thứ 2 trong danh sách bảng xếp hạng các điểm du lịch được yêu thích nhất Châu Á (tức là chỉ sau thành phố Kyoto của Nhật Bản). Tạp chí Huffington Post giới thiệu Hội An là 1 trong 7 điểm đến hấp dẫn và đặc sắc nhất thu hút khách du lịch khi tới Việt Nam…

Không ồn áo, náo nhiệt, cũng chẳng rộng lớn như nhiều thành phố du lịch khác nhưng phố cổ Hội An có những yếu tố văn hóa rất đặc biệt đậm đà bản sắc từ kiến trúc nhà cửa, cuộc sống và con người nơi đây. Hội An thực sự đã để lại những ấn tượng khó quên đối với những ai đã từng dừng bước. Vẫn biết phát triển là quy luật tự nhiên, là phải thay đổi cái cũ nhưng có những giá trị mãi mãi trường tồn, là nền tảng, cơ sở cho tương lai sau này cũng như hình ảnh một đô thị cổ kính không bao giờ bị xóa mờ trong lòng người dân và du khách. 

T.T

 

 

 

 

 

Tin liên quan