Tầm nhìn

Cao nguyên đá Đồng Văn - Tiềm năng cần đánh thức

10:35, 17 Tháng Mười 2013

(DSX) - Cao nguyên đá Đồng Văn hội tụ đầy đủ những yếu tố nổi bật và độc đáo của một công viên địa chất toàn cầu. Tuy nhiên để có thể phát huy được thế mạnh đặc hữu, góp phần khơi dậy những tiềm năng di sản lại là một bài toán không hề đơn giản.

Cao nguyên đá Đồng Văn nằm ở điểm cực Bắc nước ta, trải rộng trên địa bàn 4 huyện Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc. Nơi đây từ lâu đã được biết đến như một xứ sở xa xôi có địa hình hiểm trở nhưng vô cùng hùng vĩ. Năm 2010. Hồ sơ Công viên Địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn” đã được Hội đồng tư vấn Mạng lưới Công viên Địa chất toàn cầu của UNESCO chính thức công nhận là công viên địa chất toàn cầu. Đây là danh hiệu duy nhất ở Việt Nam và thứ hai Đông Nam Á.

Những giá trị nổi bật toàn cầu

Cao nguyên đá Đồng Văn có cảnh quan và kiến tạo địa chất điển hình cho sự hình thành của lớp vỏ Trái Đất ngày nay. Tại đây còn tìm thấy hóa thạch cổ sinh của các loài sinh vật như Tay Cuộn, bọ Ba Thùy…có niên đại từ 500 triệu năm trước.

Công viên địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn có nhiều hẻm vực sâu và kỳ vĩ, có hẻm vực dài tới 30km, sâu 700-800m, vách đá dựng đứng 80-90 độ. Bên cạnh đó là hoang mạc đá, tháp đá, nón đá, hố sụt karst, hang khô, hang nước…Các chuyên gia quốc tế đánh giá cao những dữ liệu về tài nguyên môi trường và địa chất khoáng sản, đặc biệt là bản sắc của các dân tộc sống tại cao nguyên đá Đồng Văn. Đây là đặc trưng tiêu biểu của công viên địa chất này trong hệ thống công viên địa chất toàn cầu.

Những cung đường bao quanh Cao nguyên đá Đồng Văn . Ảnh Ngọc Trinh

Như vậy, cao nguyên đá Đồng Văn hội tụ đầy đủ những yếu tố nổi bật của một công viên địa chất toàn cầu. Không những thế, cao nguyên đá Đồng Văn còn mang những dấu ấn độc đáo không phải nơi nào cũng có. Nếu xét từ góc độ khoa học địa chất và di sản địa chất, thị trấn Tam Sơn của huyện Quản Bạ là một thung lũng kiến tạo được hình thành do hoạt động của đứt gãy thuận Quản Bạ phương Tây Bắc - Đông Nam cách đây khoảng 250 triệu năm. Theo quy luật thông thường thì địa hình đá vôi là địa hình lởm chởm, gồ ghề do quá trình karst hóa nhưng hình dáng núi đôi Cô Tiên lại tròn trịa theo dạng bát úp như địa hình ở vùng đá lục nguyên. Nguyên nhân có hiện tượng này là do sự bào mòn đều đặn, đẳng hướng các thành tạo dăm kết vôi chứa dolomit ở thung lũng Quản Bạ.

Theo góc độ địa chất học, thực tế vùng Lũng Cú là một nếp lồi lớn với hai cánh cắm đơn nghiêng về phía Đông Bắc - Tây Nam, bị phá hủy bởi đứt gãy dọc trục Tây Bắc - Đông Nam mà tạo nên. Lũng Cú còn là mảnh đất chứa nhiều giá trị đặc sắc về khảo cổ, lịch sử cũng như văn hóa truyền thống chỉ có ở đồng bào dân tộc Mông và Lô Lô.

Di sản kiến tạo - địa mạo đèo Mã Pì Lèng là một trong những vùng phong phú bậc nhất trong các di sản địa chất tiêu biểu của cao nguyên đá. Đây là danh thắng được xem là kỳ vĩ nhất, là hẻm vực sâu nhất Việt Nam, được mệnh danh là đệ nhất hùng quan.

...cùng những cảnh quan thiên nhiên đẹp và kỳ vĩ, nét nổi bật là nơi đây có sự sinh sống của các dân tộc thiểu số. Ảnh Ngọc Trinh

Việc UNESCO công nhận Cao nguyên đá Đồng Văn là Công viên địa chất toàn cầu đã mở ra tiền đề tốt đẹp, hứa hẹn tiềm năng về du lịch di sản địa chất - một loại hình du lịch đang “phát lộ”. Tuy nhiên, di sản địa chất đầu tiên của Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức.

Vẫn gặp khó khăn trong công tác quy hoạch, bảo tồn và phát huy di sản

Các chuyên gia trong mạng lưới công viên địa chất toàn cầu cho rằng những giá trị địa chất địa mạo, cấu trúc nội tại, kiến trúc, nhân văn của các dân tộc nơi đây vô cùng quý giá. Tuy nhiên, hiện nay, khu phố cổ Đồng Văn được xây dựng từ những năm đầu thế kỷ 20 đang có nguy cơ hư hỏng nặng. Trên phố Bảng xuất hiện nhiều nhà mới với lối kiến trúc hiện đại đã làm mất đi kiến trúc cảnh quan chung khu Công viên địa chất.

Ngoài ra, việc quy hoạch, đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao nhận thức cộng đồng để phục vụ các hoạt động bảo tồn và phát triển du lịch ở khu vực này vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Điểm dừng chân để du khách có thể quan sát và tìm hiểu thông tin về công viên địa chất còn ít ỏi. Hiện nay Hà Giang mới chỉ xây dựng được 3 điểm, điển hình là ở khu vực núi đôi Cô Tiên huyện Quản Bạ - 1 trong số 139 điểm di sản quan trọng nhất của công viên địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn. Các trạm thông tin còn khá nghèo nàn về cơ sở vật chất, chủ yếu mới chỉ bán một số mặt hàng địa phương. Điều đáng lưu ý là nhiều người dân sống ở trong vùng di sản, ngay cả các nhân viên ở trạm cũng hầu như chưa nắm bắt được bất cứ khái niệm nào về công viên địa chất.

Cần bảo tồn được cảnh quan di sản, đặc biệt là những ngôi nhà đất, tường đá xếp đặc trưng của người dân nơi đây. Ảnh Ngọc Trinh

Một vấn đề nan giải nữa là việc nghiêm cấm các hoạt động khai thác đá, chặt phá rừng ở khu vực di sản. Tuy nhiên với nhu cầu làm đường, khai thác gỗ và sử dụng đá để làm nhà của người dân thì khó có thể thực hiện triệt để quy định này.

Để “đánh thức” tiềm năng di sản

Cũng như bất cứ di sản nào khi được công nhận và vinh danh, Công viên địa chất toàn cầu - Cao nguyên đá Đồng Văn đã có những nền tảng cơ bản nhất để phát huy thế mạnh về du lịch. Tuy nhiên, để có thể thu hút và làm tốt công tác quảng bá, truyền tải những giá trị di sản tới đông đảo du khách, góp phần khơi dậy thế mạnh đặc hữu, cao nguyên đá Đồng Văn cần có những định hướng đúng đắn và kịp thời.

Theo một điều phối viên cùng nhóm công tác của Mạng lưới công viên địa chất toàn cầu khuyến nghị cần khẩn trương bảo vệ tính nguyên bản của kiến trúc truyền thống bản địa. Để có thể làm được điều đó cần có các biện pháp, hành động cụ thể để cộng đồng nhanh chóng tham gia cải thiện tình trạng phá hủy, xuống cấp các kiến trúc truyền thống tại bản làng và các điểm di sản. Không những thế phải tăng cường công tác bảo vệ cảnh quan di sản bởi hiện nay một số điểm khai khoáng vẫn có ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực công viên địa chất. Các hoạt động khai thác khoáng sản, khai thác đá thủ công làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ cảnh quan núi đá vôi. Bên cạnh đó cũng cần tổ chức những chương trình giáo dục về kỹ thuật xây dựng truyền thống bởi kiến trúc đặc biệt của người vùng cao nơi đây là những ngôi nhà trình tường, có hàng rào bao quanh bằng đá xếp, không có chất kết dính…

Phiên chợ vùng cao cũng là một trong những sản phẩm du lịch đặc sắc ở Hà Giang . Ảnh Ngọc Trinh

Một phương hướng quan trọng là xây dựng quy hoạch hoàn chỉnh cho toàn vùng, tạo sự liên kết, thống nhất nhưng để khai thác tiềm năng một cách hiệu quả lại cần tập trung vào từng vùng riêng biệt. Thế mạnh hiện có của cao nguyên đá chính là tài nguyên thiên nhiên và các giá trị văn hóa cổ truyền. Loại hình du lịch cần hướng tới là du lịch mạo hiểm và du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng… Ngoài ra cần phải gắn cao nguyên đá Đồng Văn với các điểm du lịch trong tỉnh và các tỉnh bạn, tạo nên sự hợp nhất và khai thác có hiệu quả, bền vững.

Có thể nói, để bảo tồn và phát huy tiềm năng của Cao nguyên đá Đồng Văn cần sự kết hợp hài hòa của nhiều yếu tố. Nếu làm tốt công tác quy hoạch và vận dụng kiến thức khoa học cũng như kiến thức bản địa vào xây dựng công viên địa chất mang tầm cỡ toàn cầu thì việc gìn giữ và phát huy hệ thống đá núi trập trùng hoàn toàn có hy vọng để tạo thành điều kiện, cơ hội phát triển kinh tế - xã hội mà không làm mất đi quà tặng vô giá của thiên nhiên đã ưu ái dành cho mảnh đất Hà Giang.

T.T

 

 

 

 

 

Tin liên quan