Cộng đồng

Phát huy vai trò cộng đồng trong bảo tồn di sản

16:39, 07 Tháng Tám 2013

(DSX)- Chỉ khi xây dựng được lòng tin của cộng đồng địa phương, hướng họ trở thành trung tâm, có ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn các di sản thì công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản mới thực sự bền vững.

Làng cổ Đường Lâm. Nguồn: internet

Thời gian qua, khi liên tiếp người dân tại làng cổ Đường Lâm, Hà Nội và phố cổ Đồng Văn, Hà Giang xin trả lại danh hiệu di sản, khi sự việc thành cổ Luy Lâu bị xâm hại nghiêm trọng… vấn đề phát huy vai trò cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản trở thành một đề tài nóng. Làm thế nào để người dân thực sự sống với di sản, để kết hợp hài hòa giữa phát triển và bảo tồn di sản trở thành mấu chốt cho sự tồn vong của di sản.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Tính tới thời điểm hiện tại, Việt Nam đã có 17 di sản thế giới (bao gồm các di sản vật thể và phi vật thể) cùng với đó là hàng ngàn các di tích cấp quốc gia, cấp địa phương. Nếu như với các nước phát triển, việc di sản được công nhận là một vinh dự nhưng không gây quá nhiều tác động tới sự phát triển kinh tế du lịch của địa phương thì đối với nhiều tỉnh thành của Việt Nam, việc di sản được công nhận đóng vai trò to lớn trong sự phát triển kinh tế nói chung, đặc biệt là phát triển du lịch, dịch vụ của địa phương. Được công nhận song hành với việc nhận được sự quan tâm, đầu tư của các cơ quan quản lý và toàn xã hội thông qua công tác quản lý, tu bổ, tôn tạo, và ngược lại, các di sản đã đóng góp ngày càng tích cực vào sự phát triển kinh tế du lịch của địa phương với nhiều điểm tham quan du lịch được mở quanh di sản cùng nhiều dịch vụ phục vụ du khách. 

Phố cổ Hội An, điểm sáng trong bảo tồn và phát triển di sản. Ảnh minh họa. Nguồn: internet

Thực tiễn những năm qua đã chứng minh vai trò của các di sản trong việc phát triển du lịch. Tại các địa phương, nơi có di sản đã có nhiều sáng kiến hoạt động quảng bá di sản như: Năm du lịch Hạ Long, Festival Huế, Quảng Nam hành trình di sản, Đêm rằm phố cổ (Hội An), con đường di sản miền Trung... Nhiều sản phẩm du lịch độc đáo đã được mở rộng xung quanh các di sản như: du lịch nhà vườn, du lịch Cù Lao Chàm, du lịch làng nghề… Những sản phẩm này không chỉ tạo việc làm cho người dân tại địa phương mà ngược lại đã đóng góp không nhỏ vào nguồn vốn đầu tư, quản lý, tôn tạo và tu bổ di sản, di tích. 

Như tại Quảng Nam với điểm sáng là phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn, năm 2012 đã đón trên 2,8 triệu lượt khách, thu nhập xã hội từ du lịch đạt trên 3,5 nghìn tỷ đồng. Riêng Festival di sản Quảng Nam lần 5/2013 đã thu hút 6 vạn du khách đến thăm quan các điểm du lịch của tỉnh Quảng Nam đặc biệt là 2 di sản văn hóa thế giới. Tại Quảng Ninh, chỉ tỉnh riêng 4 tháng đầu năm 2013 đã đón 3.674.000 lượt khách đạt doanh thu 1.737 tỷ 18% so với cùng kỳ năm 2012. Tại khu di sản Huế, tính đến giữa tháng 7/2013 đã đón hơn 1,1 triệu lượt khách tới thăm quan, trong đó, có hơn 541.000 lượt khách quốc tế và 627.652 lượt khách trong nước đạt doanh thu trên 74 tỷ đồng.

Giữa cộng đồng và di sản có mối quan hệ mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau. Cộng đồng là phần không thể thiếu của mỗi di sản, chính vì vậy phát triển du lịch không thể tách rời phát triển cộng đồng ở khu vực di sản, bởi đây là một trong các yếu tổ quyết định, đóng vai trò quan trọng góp phần bảo tồn và phát huy giá trị các di sản một cách bền vững. Nếu không giải quyết tốt vấn đề cộng đồng, việc bảo tồn và phát huy các giá trị của di sản sẽ gặp trở ngại và sự việc tại làng cổ Đường Lâm, tại phố cổ Đồng Văn hay thành cổ Luy Lâu là những minh chứng gần nhất. Đó là việc làm thế nào để cộng động thực sự được hưởng lợi từ di sản và phát huy được vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn các di sản một cách bền vững.

Kinh nghiệm của Quảng Nam

Quảng Nam với hai di sản thế giới phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn là điểm sáng trong việc phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Phát biểu tại Hội thảo Quốc tế “10 năm Công ước quốc tế bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể UNESCO”, ông Trần Minh Cả - Phó Chủ tịch tỉnh Quảng Nam cho rằng: Để di sản văn hóa là điều kiện cần và đủ cho việc thu hút du khách và phát triển du lịch thì phải cần đến sự chung sức của cả cộng đồng.

Và kinh nghiệm của Quảng Nam, cụ thể là từ phố cổ Hội An những năm qua cho thấy để phát huy vai trò của cộng đồng cần đặt lợi ích (bao gồm cả lợi ích về vật chất và tinh thần) mà họ nhận được từ việc phát huy giá trị di sản được bảo tồn thông qua phát triển du lịch lên đầu. Để làm được vậy cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư, các tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ nhằm hướng đến một mục tiêu chung. Bởi vậy, hầu hết mọi người dân Hội An đều đồng lòng tham gia lao động gián tiếp hoặc trực tiếp phục vụ cho hoạt động du lịch.

Lễ hội hoa đăng được tổ chức thường xuyên tại phố cổ Hội An. Nguồn: internet

Bên cạnh lợi ích vật chất từ các sản phẩm phục vụ du lịch, người dân còn được hưởng lợi từ các hoạt động văn hóa tinh thần phong phú như các sự kiện, các lễ hội mà người dân là một phần của các sự kiện, các lễ hội đó. Thành công của Hội An còn nhờ sự huy động đầy đủ các nguồn đóng góp, sự minh bạch các nguồn thu và sử dụng các nguồn thu nhằm đem lại lòng tin, sự nhiệt huyết của cộng đồng vào chính quyền, ban quản lý di sản.

Những kinh nghiệm ở Quảng Nam chỉ ra rằng phát triển du lịch dựa vào cộng đồng, bảo tồn văn hóa dựa vào cư dân bản địa chính là chìa khóa cho việc bảo tồn và phát huy các giá trị của di sản, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm du lịch Quảng Nam, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu du lịch bền vững. Để làm được điều đó, trước nhất cần sự đổi mới trong cách nhìn nhận về làm du lịch tại địa phương với việc hướng đến các sản phẩm du lịch trách nhiệm, du lịch thân thiện với môi trường, cần những chính sách khuyến khích sự tham gia, đảm bảo lợi ích của cộng đồng địa phương vào hoạt động du lịch và sự liên kết chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, cộng đồng, các tổ chức doanh nghiệp dịch vụ du lịch trong việc định vị và quảng bá thương hiệu du lịch dựa trên những giá trị nổi bật của di sản, giá trị nổi bật của văn hóa truyền thống, đời sống của cộng đồng. Chỉ khi xây dựng được lòng tin của cộng đồng địa phương, hướng họ trở thành trung tâm, có ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn các di sản thì công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản mới thực sự bền vững.

TH

Tin liên quan