Cộng đồng

Hãy giữ lấy Cát Tiên

03:36, 02 Tháng Mười Một 2012

(DSX) - Trong những ngày qua dư luận đang theo dõi những vấn đề liên quan đến việc dự án thủy điện Đồng nai 6; 6A có ảnh hưởng rất lớn đến Vườn quốc gia Cát Tiên. Ngay từ khi dự án đang còn nằm trên giấy, tỉnh Đồng Nai đã có văn bản gửi đến nhiều cấp phản đối việc triển khai vì cơ sở pháp lý hoàn toàn không có.

Theo nhiều ý kiến cho rằng nếu 2 dự án thủy điện này được xây dựng, không khác nào nhát dao đâm thẳng vào “trái tim” Vườn Quốc gia Cát Tiên bởi theo dự kiến, tổng diện tích sử dụng cho 2 dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A là 372 ha, trong đó có 137 ha thuộc Vườn Quốc gia (VQG) Cát Tiên, 235 ha rừng phòng hộ đầu nguồn Nam Cát Tiên.

Lãnh đạo VQG Cát Tiên cho rằng rừng bị phá cũng đồng nghĩa với việc tiêu diệt đi nhiều loài sinh vật và nhiều loài sinh vật khác sẽ mất “nhà”. Ghi nhận của nhiều đơn vị, tổ chức bảo tồn cũng như các chương trình giám sát loài của VQG cho thấy khu vực thực hiện 2 dự án thủy điện hiện đang phân bố nhiều loài nguy cấp ưu tiên bảo tồn: bò tót, vượn đen má vàng, gà so cổ hung… Thảm thực vật rừng tự nhiên hàng trăm năm cũng sẽ mất đi, khu vực hồ sẽ bị thay đổi bằng một thảm thực vật khác, chủ yếu là cỏ và cây bụi. Sự thay đổi của 137 ha  vùng lõi chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến toàn vùng lõi và lan ra cả VQG. Nơi bị ảnh hưởng đầu tiên phải kể đến là khu ngập nước Bàu Sấu đã được công nhận là khu Ramsar của thế giới và được xem như điểm nóng về đa dạng sinh học trong khu vực Đông Nam Á. Đây là nơi duy nhất ở Việt Nam nằm trên núi nhưng vẫn ngập nước, sự độc đáo ấy được tạo ra từ nước sông Đồng Nai.

Báo cáo của chủ đầu tư: Có thật sự hiệu quả

Theo báo cáo của chủ đầu tư (Tập đoàn Đức Long Gia Lai), thủy điện Đồng Nai 6A cách Ramsar Bàu Sấu trên 25 km nên không ảnh hưởng. Nhưng thực tế,  thủy điện Đồng Nai 6A xây ngay bên trên khu Ramsar Bàu Sấu và lên trên 11 km nữa là thủy điện Đồng Nai 6, hai công trình này sẽ hạn chế dòng chảy cũng như thay đổi thành phần dinh dưỡng, trầm tích trong nước về Bàu Sấu. Ông Trần Văn Mùi, Phó trưởng Ban Quản lý Khu Dự trữ sinh quyển Đồng Nai, cho biết Bàu Sấu được ví như Biển Hồ của Campuchia, là vùng sinh cảnh quan trọng bảo tồn và cung cấp nguồn giống cá ngước ngọt cho toàn hệ thống sông Đồng Nai.

Ngăn chặn dòng chảy sẽ làm cho một số loài cá không thể ngược dòng để sinh sản theo bản năng, từ đó dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng một nguồn lợi thủy sản rất lớn. Ô nhiễm khói bụi, rác thải sinh hoạt… của công nhân xây dựng, khai thác cây rừng giải phóng mặt bằng và tiếng ồn của các loại động cơ máy móc, đặc biệt là thuốc nổ được sử dụng trong quá trình xây dựng nhà máy, sẽ gây áp lực rất lớn cho các loài động vật hoang dã trong một vùng rộng lớn. Theo tính toán của chủ đầu tư, khối lượng thuốc nổ sử dụng trong 3 năm trên 850 tấn, tức mỗi ngày rừng trong khu vực thi công và lân cận sẽ chịu ảnh hưởng của 0,8-0,9 tấn thuốc nổ. Còn sông Đồng Nai sẽ “gánh” thêm một lượng chất độc giết hại nhiều sinh vật.

Theo báo cáo của chủ đầu tư sản lượng điện dự kiến của 2 dự án này là 929 triệu KWh/năm và có giá thành rẻ: 4,7 US cent/KWh (đối với thủy điện Đồng Nai 6) và 6,2 US cent/KWh (thủy điện Đồng Nai 6A). Nên việc khẳng định 2 dự án có hiệu quả kinh tế - xã hội cao, đóng góp ngân sách cho Nhà nước trong toàn bộ chu trình kinh tế 40 năm là 12.908 tỉ đồng. Tuy nhiên, theo sự phân tích của các nhà kinh tế, cách tính hiệu ích của chủ đầu tư chưa chuẩn bởi :  

Thứ nhất, giá thành bán điện tuân theo Quyết định 2014/QĐ-BCN của Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương), trong đó quy định giá bán điện đối với các thủy điện công suất lắp máy trên 30 MW là từ 2,7-5 US cent/KWh vào mùa khô và 2-4,7 US cent/KWh vào mùa mưa. Như vậy, giá thành bán điện không hề rẻ so với mặt bằng chung.

Thứ hai, hiệu ích dự án mới tính trên cơ sở thuần về dòng tiền đầu vào - đầu ra, chưa tính đến các thiệt hại về môi trường, sinh thái và sinh kế của hơn 1,5 triệu dân quanh khu vực dự án và hạ lưu sẽ bị ảnh hưởng mà các thiệt hại này rất lớn. Như vậy, tất cả lợi nhuận từ dự án đều chảy vào túi chủ đầu tư trong khi thiệt hại cộng đồng chịu và ngân sách Nhà nước lại phải gồng gánh để hỗ trợ cộng đồng là rất lớn.

Thứ ba, so với nhu cầu điện quốc gia đến năm 2020 là 300 tỉ KWh, 2 dự án chỉ đáp ứng được 0,003% nhu cầu, đây chưa phải là dự án trọng điểm và cấp thiết. Trong khi đó, VQG Cát Tiên là  rừng mưa ẩm nhiệt đới cuối cùng còn sót lại ở miền Nam Việt Nam với rất nhiều loài động thực vật quý hiếm đang bị đe dọa tuyệt chủng, là khu vực chuyển tiếp từ Tây Nguyên xuống vùng Nam Bộ. Ngoài ra, các hệ sinh thái tự nhiên rừng đầu nguồn ở đây cực kỳ quan trọng với chức năng điều hòa nước lưu vực sông Đồng Nai, cung cấp nước ngọt vào mùa khô và khống chế ngập lụt vào mùa mưa, ngăn ngừa xâm mặn ở cửa sông cho cả một vùng rộng lớn miền Đông Nam Bộ, bao gồm TPHCM. Thời gian qua, ngân sách Nhà nước và vốn tài trợ, vốn vay từ các tổ chức quốc tế để bảo tồn VQG Cát Tiên không hề ít. Chưa kể VQG còn nhiều tiềm năng du lịch nếu được đầu tư, phát huy sẽ đem lại nguồn thu lớn vừa bảo đảm khả năng chi trả cho công tác bảo tồn vừa có thể phát triển kinh tế.

Hãy giữ lấy Cát Tiên.

Trong khuôn khổ dự án phát triển Du lịch sinh thái tại các Khu bảo tồn ở Việt Nam do WWF (Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên) đã được triển khai tại Việt Nam, vườn Quốc gia Cát Tiên là một trong những địa điểm được WWF hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng.

Vườn Quốc gia Cát Tiên có tổng diện tích là 70.548ha, nằm trên địa phận ba tỉnh: Đồng Nai, Lâm Đồng và Bình Phước, cách thành phố Hồ Chí Minh 150km theo quốc lộ 20. Khu vườn có cảnh quan thiên nhiên đa dạng, bao gồm: đồi, bãi ven sông, các dòng chảy dốc... Vào mùa mưa các dòng suối hiền lành trở thành các dòng thác, nước đổ trắng xoá trên các triền đá lớn. Nhiều đoạn thác quanh co, lượn khúc tạo ra những bãi cát vàng rộng như các bãi tắm tự nhiên.

Hệ thực vật ở Vườn quốc gia Cát Tiên có hơn 1.362 loài thực vật bậc cao, hơn 440 loài cây gỗ quý, hàng trăm loại cây dược liệu, 133 loài hoa phong lan, có nhiều cây cổ thụ như bằng lăng, gỗ đỏ… Về động vật, có 62 loài thú, 121 loài côn trùng, có 208 loài chim và có những loài chim quý hiếm như công, trĩ, gà lôi, sếu, giang, mòng, két, le le, cù đen…

Ở Vườn quốc gia Cát Tiên có 2 cộng đồng dân tộc bản địa là Mạ và S’tiêng với những nét sinh hoạt còn đậm tính truyền thống, một kho tàng văn hoá đặc trưng như: lễ hội đâm trâu, những truyện cổ, truyền thuyết, huyền thoại độc đáo, những nhạc cụ gắn liền với đời sống văn hoá và tâm linh như: bộ cồng chiêng, trống, khèn bầu, tù và, sáo trúc 3 lỗ gắn vào trái bầu khô… Với những tiềm năng như vậy, du lịch cộng đồng có thể được xem như một phương cách hữu hiệu để góp phần xoá đói nghèo tại địa phương, tạo sinh kế ổn định cho người dân, giúp giảm sức ép và sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên và giúp người dân nâng cao ý thức về bảo vệ môi trường cảnh quan và góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Tuy các nghề thủ công truyền thống của các dân tộc sinh sống trong địa bàn Vườn quốc gia Cát Tiên như dệt thổ cẩm, đan lát, gùi… đang dần bị mai một, thì việc khôi phục nghề dệt để sản xuất các sản phẩm lưu niệm phục vụ khách du lịch sẽ góp phần quan trọng không những gìn giữ nghề truyền thống mà còn tạo thêm việc làm cho đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương.

Ngày 10-11-2001, VQG Cát Tiên được Ủy ban UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thứ 411 của thế giới và là khu dự trữ sinh quyển thứ 2 của Việt Nam. Năm 2005, Ban Thư ký Công ước Ramsar đã công nhận hệ đất ngập nước Bàu Sấu là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng 499 của quốc tế.

Đến tháng 6-2011, Khu Dự trữ Sinh quyển Đồng Nai (VQG Cát Tiên mở rộng) đã được UNESCO phê chuẩn trở thành khu dự trữ sinh quyển thế giới. Mới đây, tháng 9-2012, Liên minh bảo tồn thế giới IUCN đã thẩm định hồ sơ của Việt Nam về công nhận di sản thiên nhiên thế giới đối với VQG Cát Tiên nhưng các chuyên gia Quốc tế đặc biệt đang rất chú ý  đến việc triển khai 2 dự án (DA) thủy điện Đồng Nai 6 và 6A sẽ làm ảnh hưởng đến tài nguyên, chiến lược bảo tồn và quản lý di sản thế giới

Dự kiến, tháng 6-2013, IUCN sẽ trình hồ sơ lên UNESCO xem xét. Cũng trong tháng 9-2012, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân đã ký văn bản công nhận VQG Cát Tiên là di tích quốc gia đặc biệt.

Trong khuôn khổ dự án phát triển Du lịch sinh thái tại các Khu bảo tồn ở Việt Nam do WWF (Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên) triển khai từ năm 2008 với đối tác thực hiện là Vườn quốc gia Cát Tiên, Nhà tiếp đón du lịch cộng đồng Tà Lài khánh thành ngày 15/02/2012 tại xã Tà Lài, huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai. Nhà được xây dựng hoàn toàn bằng những vật liệu thân thiện với môi trường như tre, gỗ, lá kè, mây. Công trình là kết quả lao động của cộng đồng người dân Mạ, S’tiêng và Tày cùng các chuyên gia nghiên cứu về du lịch của tổ chức WWF Việt Nam .Đây là một tiền đề tốt đẹp để phát triển và mở rộng các hoạt động du lịch sinh thái gắn liền với bảo tồn và cải thiện sinh kế cho người dân sinh sống ở trong và xung quanh khu bảo tồn.

Ngoài việc hỗ trợ xây dựng nhà đón tiếp khách du lịch cộng đồng, WWF còn tổ chức các lớp đào tạo, nâng cao kỹ năng quản lý cho nhân lực Vườn quốc gia Cát Tiên; hướng dẫn người dân ở các bản dân tộc ít người tại địa phương tham gia các lớp đào tạo, tham quan để học về kỹ năng phục vụ du lịch (như: biểu diễn cồng chiêng, múa hát dân tộc, lễ tân, nấu ăn, kỹ năng hướng dẫn du lịch, dệt thổ cẩm, thí điểm mô hình trồng rau sạch, xây dựng kế hoạch kinh doanh…); xây dựng Chiến lược phát triển du lịch sinh thái cho Vườn quốc gia Cát Tiên giai đoạn 2011- 2015; cải thiện hệ thống bản đồ du lịch; in ấn tài liệu giới thiệu cho khách du lịch biết đến khu du lịch này…Bởi vậy lượng khách du lịch đến vườn quốc gia Cát Tiên ngày một tăng thêm, khẳng định hiệu quả của các dự án mà WWF đã thực hiện mang lại. Đó là một tiền đề tốt đẹp để WWF-Việt Nam tiếp tục phát triển và mở rộng các hoạt động du lịch sinh thái gắn liền với bảo tồn và cải thiện sinh kế cho người dân sinh sống ở trong và xung quanh các khu bảo tồn.

* Ngày 31.10  nhóm Yêu quý Bảo vệ Cát Tiên có văn bản kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Văn phòng Chủ tịch nước, Thủ tướng và các cơ quan liên quan dừng triển khai dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A. Nhóm cũng đề nghị sớm có cơ chế, chính sách phù hợp để quản lý và phát triển bền vững phức hợp Vườn quốc gia Cát Tiên.

Nhóm Yêu quý Bảo vệ Cát Tiên có đội ngũ cố vấn là các chuyên gia hàng đầu về môi trường, địa chất… như GS-TS Nguyễn Trường Tiến - Chủ tịch Hội Cơ học Địa chất Việt Nam; GS-TSKH Lê Huy Bá - Trưởng khoa Môi trường ĐH Nguyễn Tất Thành, TP.HCM; GS-TS Nguyễn Thế Hùng - Trưởng bộ môn Kỹ thuật thủy lợi ĐH Bách khoa Đà Nẵng; PGS-TS Hà Đình Đức - thành viên của các tổ chức quốc tế bảo vệ các loài động, thực vật quý hiếm… Đại diện nhóm, ông Nguyễn Huỳnh Thuật, cán bộ Vườn quốc gia Cát Tiên, cho rằng kiến nghị trên nhằm giữ an toàn vườn Cát Tiên, một địa danh hiếm có đã được công nhận, trao tặng nhiều danh hiệu cao quý như di tích quốc gia đặc biệt, khu Ramsar, khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Theo nhóm, cả hai dự án trên đều chưa được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư theo nghị quyết của Quốc hội. Các dự án này cũng vi phạm các cam kết và công ước quốc tế liên quan mà Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia, như Công ước Ramsar, Công ước Đa dạng sinh học, Công ước Bảo vệ di sản…

Mặt khác, hai dự án trên có thể đe dọa an ninh nước sạch, an toàn của hàng triệu người vùng hạ lưu sông Đồng Nai, dồn ép nhiều loài quý hiếm và đặc hữu đến bờ  đặc biệt, đang hoàn tất hồ sơ đề cử di sản thiên nhiên thế giới, với hai dự án xâm phạm vùng lõi vườn thì khả năng hồ sơ bị loại sẽ rất cao.

Bạn và tất cả chúng ta, hãy cùng chung tiếng nói để bảo vệ Cát Tiên, khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Trịnh - Ngọc

 

 

 

Tin liên quan