Tầm nhìn

An ninh môi trường và sự hủy diệt của các nền văn minh: Văn minh Maya - Mehico

21:47, 30 Tháng Chín 2012

Nền văn minh đặc sắc được người Maya, một bộ tộc thổ dân châu Mỹ, xây dựng từ năm 1.000 trước CN trên bán đảo Yutacan - nằm tại đông nam Mexico, chia tách vịnh Caribe với vịnh Mexico. Đến thế kỷ X sau CN, nền văn minh rực rỡ 2000 năm lịch sử này bị sụp đổ.

Bán đảo Yutacan nơi có nền văn minh cổ Maya [i]

1.Nền văn minh Maya đạt một trình độ cao về lĩnh vực xây dựng, kiến trúc, toán học, thiên văn học. Những di tích khảo cổ học cho thấy người Maya đã phát minh “số 0” vào năm 357, sớm hơn châu Âu gần 900 năm. Họ xác định độ dài của một năm chính xác hơn rất nhiều bộ lịch được châu Âu sử dụng vào thời đó. Tôn giáo của người Maya cũng rất đặc biệt vì có sự kết hợp với các chu kỳ khá chính xác của vũ trụ [ii].

Rất nhiều công trình tôn giáo kiểu kim tự tháp nổi tiếng được xây dựng trong các trung tâm quyền lực của người Maya. Rất nhiều tác phẩm chạm khắc trên đá (người Maya gọi là tetun, hoặc là cây-đá), khắc chữ tượng hình mô tả về nhiều sự kiện trong đời sống xã hội Maya. Nền kinh tế của người Maya chủ yếu dựa vào nông nghiệp và phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên[iii].

Phế tích phố cảng Tullum Mexico thuộc văn minh Maya


2.Nền văn minh Maya sụp đổ là do tàn phá rừng gây hạn hán và nhiễm mặn nguồn nước.. Để làm rõ nguyên nhân sự sụp đổ của nền văn minh Maya, một nhóm khoa học gia do Ben Cook lãnh đạo đã tái dựng một cách chi tiết độ che phủ rừng trên bán đảo Yucatan ở thời điểm trước và sau đó khi nền văn minh sụp đổ, và phát hiện ra rằng từ năm 800 đến 950 SCN chỉ còn sót lại một diện tích rừng rất nhỏ trên bán đảo Yucatan. Họ cho thấy ngay từ năm 250 đến 800 sau CN, Maya đã có dân số khá đông. Họ đã xây dựng những công trình thủy lợi phức tạp, nhà ở, lăng tẩm.. Rừng thông bị đốn trụi để lấy gỗ làm lâu đài và lấy nhựa, kéo theo hậu quả tai hại là các vùng đất dốc bị xói mòn. Đất bị cạn kiệt dinh dưỡng, chế độ mưa rối loạn, gây ra hạn hán và lũ lụt. Nước mưa không được thảm rừng bẫy giữ tạo điều kiện cho nước mặn tấn công vào các bồn nước ngầm. Vào khoảng năm 800, toàn bộ các vùng đất còn lại bị đưa vào canh tác, nhưng nạn đói kinh khủng vẫn xảy ra giết chết một phần lớn dân tộc Maya. Số còn lại có thể “giết nhau giành sự sống”.[iv]

Bán đảo Yutacan không rộng, bốn bề là biển, lại được xây dựng trên móng địa chất là đá vôi karst với nhiều hố sụt và hang hốc karst cả chìm lẫn nổi. Cần phải có một thảm rừng dày để giữ nước mưa, ngăn không cho nước mặn tấn công vào bồn nước ngầm, nguồn sống của nền văn minh vốn bị bao quanh là biển cả.[v]. Nhưng đó lại chính là điều mà cư dân của nền văn minh nổi tiếng này chưa kịp biết. Phát hiện của nhóm Ben Cook xác nhận ý kiến trước đó của Robert Oglesby, cho rằng hủy hoại thảm rừng đóng một vai trò cốt tử trong sự suy tàn của văn minh Maya [vi].


[i] Bán đảo Yutacan. http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Yucat%C3%A1n

[ii] Nền văn minh Maya sụp đổ do mất rừng (1/2012) http://www.khoahoc.com.vn/khampha/kham-pha/37381_Nen-van-minh-Maya-sup-do-do-mat-rung.aspx

[iii] Văn minh Maya. http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_minh_Maya

[iv] Tại sao có những nền văn minh biến mất? http://www.trieuthanhweeklymagazine.com/khoahoc/kh1/conhungnenvanminh.html

[v] Văn minh Maya. Tài liệu đã dẫn

[vi] Nền văn minh Maya sụp đổ do mất rừng. (1/2012) Tài liệu đã dẫn

Nguyễn Đình Hòe - Nguồn VACNE

 

 

Tin liên quan