Cộng đồng

Giữ “hồn” cho di sản Hội An

08:35, 13 Tháng Mười 2012

(DSX)- Có một di sản Hội An rất đỗi gần gũi và giản dị được gìn giữ bởi những con người rất đỗi đơn xơ, mộc mạc

Ảnh minh họa. Nguồn: internet

>>Di sản văn hóa Hội An

Ở vào vị trí thuận lợi, từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19, thương cảng Hội An phát triển thịnh đạt. Những thương thuyền tới từ khắp các quốc gia trên thế giới như Trung, Nhật, Ấn Độ, Xiêm, Bồ, Hà, Anh, Pháp … tấp nập tới đây giao thương mậu dịch tạo nên “cảng thị thuyền buồm” phát triển rực rỡ và giàu có bậc nhất cả nước và khu vực Đông Nam Á. Nhưng rồi, phố thị Hội An suy thoái dần, biến mất khỏi bản đồ thương cảng và nép mình bên dòng chảy của lịch sử cho tới ngày hôm nay. Và cũng vì vậy, đô thị cổ Hôi An vẫn giữ được quần thể kiến trúc vô cùng độc đáo xưa kia với hơn 1000 ngôi nhà cổ, 19 chùa, 43 miếu thờ thần linh, 23 đình, 38 nhà thờ tộc, 5 hội quán, 11 giếng nước cổ, 1 cầu, bến cảng, chợ kết hợp với hệ thống đường giao thông ngang dọc tạo thành các ô vuông kiểu bàn cờ, lối kiến trúc độc đáo của các thương cảng phương Đông thời Trung Đại. Với những giá trị văn hóa, kiến trúc được gìn giữ, năm 1999, đô thị cổ Hội An đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.

>>Mặt trái

Việc được công nhận là di sản thế giới vừa là niềm vui, niềm tự hào nhưng cũng đi đôi với trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của di sản Hội An.

Hậu di sản, đô thị Hội An đón tiếp nhiều lượt khách du lịch. Nếu năm 2001, đô thị cổ Hội An mới chỉ đón 1 triệu du khách nhưng tới cuối năm 2010, lượng du khách tới thăm Hội An đã vượt con số 4 triệu người, và vẫn tăng trưởng đều trong những năm tiếp theo. Tính riêng những ngày tết năm 2012, Hội An đã đón tiếp 46.000 lượt du khách, ngày cao điểm lên tới 5.000 lượt khách. Hội An đang là điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước và trở thành “con gà đẻ trứng vàng” cho các dịch vụ du lịch như nấm sau mưa.

Nhà cổ nay đã thành quán bar. Nguồn: ashui

Tuy nhiên, lối sống hiện đại và thực dụng đang dần che mắt không ít công dân phố cổ. Nhiều ngôi nhà cổ mang lối kiến trúc Hội An, một thời được xem là linh hồn của phố cổ nay đã bị sang nhượng cho các chủ mới vì sức mạnh đồng tiền và vì tìm kiếm không gian sống mới, hiện đại hơn. Về tay chủ mới, những ngôi nhà may mắn vẫn được khoác trên mình cái áo cũ nhưng linh hồn bên trong đã bị đánh cắp bởi những chủ nhân mới. Những ngôi nhà may mắn hơn, nép mình trong góc khuất hơn, lại đang đối mặt với nguy cơ khác. Phần hồn vẫn còn nhưng phần xác đang oằn mình chống đỡ những thử thách của thiên nhiên, thời gian và cả của con người. Quanh đi quẩn lại vẫn là câu chuyện đồng tiền.

Song hành với sự phát triển du lịch, môi trường sống tại đô thị Hội An cũng đang xuống cấp nghiêm trọng, đặc biệt là môi trường xung quanh khu vực chùa Cầu, biểu tượng của Hội An. Hàng trăm hộ dân, nhà hàng, khách sạn, các cơ sở sản xuất, kinh doanh đã khiến dòng nước dưới chân cầu đen ngòm, bốc mùi hôi tanh khiến người dân và cả du khách cũng phải “bịt mũi” khi thăm chùa Cầu trong khi chờ được cơ quan quản lý giải quyết. Câu hỏi đặt ra là: Liệu phát triển du lịch ở Hội An có bền vững?

>>Vẫn còn những con người bình dị

Cũng trong dòng đời hối hả đó, phố cổ Hội An vẫn còn những con người gắn bó và xem Hội An như một phần máu thịt để cùng gìn giữ cái hồn của di sản. Tạm gác câu chuyện về những mặt trái của sự phát triển, cuộc sống thường ngày của cư dân Hội An với những tập quán, sinh hoạt văn hóa lâu đời vẫn được duy trì, chưa bị lối sống đô thị hiện đại làm ảnh hưởng. Chính họ đang góp phần gìn giữ những gia trị văn hóa lâu đời đã làm nên di sản Hội An.

Đèn lồng phổ Hội. Nguồn: internet
Gánh xí mà "huyền thoại" ở Hội An. Nguồn: yume

Đó là những người con phố cổ đã gắn bỏ cả đời, thậm chí là nhiều đời với ngôi nhà cổ đang ngày đêm gìn giữ, sẵn sàng trùng tu, tôn tạo ngôi nhà cổ đang xuống cấp dù phải vượt qua những rào cản của chính những người thân trong gia đình.

Đó là ông lão già chẳng quản nắng mưa ngót hơn nửa thế kỷ bền gánh xí mà vỉa hè phố cổ Hội An, chủ nhân duy nhất và cuối cùng làm món xí mà tại phố cổ. Ông cổ kính như đô thị Hội An vậy, dù hiện nay ông đã quá già để tiếp tục bán xí mà nhưng ông vẫn truyền lại cho anh con rể để giữ lại gánh xí mà truyền thống của gia đình và là một phần truyền thống văn hóa đẹp của phố cổ Hội An.

Đó là những phu gánh nước bên giếng cổ Bá Lễ. Đã từ lâu, nghề gánh nước thuê đã trở thành nghề mưu sinh của hàng trăm con người và dường như không hề mai một trong hơn 50 năm qua. Dòng nước giếng Bá Lễ đã làm nên hương vị ẩm thực những món ăn phổ cổ và nối tiếp dòng chảy của lịch sử văn hóa Hội An biết bao năm qua. Đẹp như những chiếc đèn của ông, nghệ nhân Huỳnh Văn Ba người đã gắn bó nửa cuộc đời mình với nghề làm đèn lồng vẫn cùng những lớp nghê nhân khác đang ngày đêm gìn giữ “di sản đèn lồng” độc đáo, tinh hoa nơi phố Hội…

Phố cổ Hội An đang đứng trước nhiều nguy cơ được đánh đổi bởi sự phát triển đô thị, giữa sự phát triển du lịch chụp giật và công tác bảo tồn di sản. Theo dòng chảy hối hả đó, nhiều cư dân đã đánh mất một phần hồn của phố hội nhưng vẫn còn có những con người bình dị đang không ngừng gìn giữ và bảo vệ những giá trị văn hóa cốt lõi của di sản. Đã tới lúc thay vì phát triển du lịch theo số đông, Hội An hướng tới phát triển du lịch chất lượng, nhằm phát triển du lịch bền vững nơi phố Hội, gìn giữ cái hồn của di sản cho các thế hệ tương lai./.

HH

 

Tin liên quan