Cảnh báo

Nghệ An: “Địa đàng xanh” đang bị bức tử

03:47, 23 Tháng Tư 2012

(DSX)- Hiện tượng khai thác vàng, xây dựng thủy điện và “săn” dược liệu quý đã làm cho Khu dự trữ sinh quyển thế giới (KDTSQ TG) miền tây, còn được gọi là địa đàng xanh của tỉnh Nghệ An (gồm : Vườn Quốc gia Pù Mát, khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt )- nơi được Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là KDTSQTG tháng 4/2011 chết mòn hàng ngày. Thế nhưng, các ban ngành chức năng ở địa phương vẫn chưa tìm ra cách giải quyết.

Suối cấp nước cho thác Sao Va “chết mòn” khi có thủy điện Sao Va

Từ dược liệu của rừng xanh kêu cứu …

Men theo con đường Hồ Chí Minh huyền thoại hoặc quốc lộ 46 về với các huyện miền Tây Nghệ An. Cảnh “ấn tượng” đập vào mắt mọi người, đó là những “sân” dược liệu phơi nhan nhản bên đường. Khi được hỏi thứ gì mà phơi nhiều thế,  một người dân nói: “Dược liệu quý đấy”. Hỏi: “lấy ở đâu?”- “Thì moi, đào từ trong rừng. Vườn Quốc gia Pù Mát nhiều lắm!”. Câu trả lời tỉnh bơ của người dân địa phương khiến tôi nhanh chóng hình dung ra cảnh: Rừng xanh Nghệ An đang chảy máu dược liệu.

Tại huyện Con Cuông - “thủ phủ” của vườn Quốc gia Pù Mát, chúng tôi dễ dàng bắt gặp những dược liệu quý như cây máu chó, củ thiên niên kiện (tiếng Thái của địa phương gọi là “sắc thục”), hạt sa nhân, cây hoàng đằng, quả bo bo... nằm như củi trên đường. Chủ một cơ sở thu mua dược liệu ở thị trấn Con Cuông cho biết: “Chúng tôi thu gom từ các đầu nậu nhỏ. Họ lùng vào sâu trong dân bản để mua, một ngày mua chừng mấy tấn. Cứ gần một tuần lại đem đi nhập 1 lần. Giờ thì thương lái đã đánh ô tô đến tận nơi để hốt hàng ”.

Ảnh hưởng đến môi trường sinh thái!   Ông Bùi Xuân Hùng-Trưởng Phòng Quản lý điện năng Sở Công thương Nghệ An cho rằng: “Một số nhà máy được cấp phép từ trước mà do Bộ ký nên tôi cũng không rõ khi thẩm định họ có kiểm tra nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên hay không. Tuy nhiên việc xây dựng mà ở trong khu bảo tồn thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Như khi có chủ trương xây dựng nhà máy thủy điện Tiền Phong (Huyện Quế Phong) ở trong khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt sẽ tác động xấu đến môi trường, chúng tôi đã có ý kiến phản đối nhưng không hiểu sao ngành chức năng vẫn đồng ý cho xây dựng”.

Có báo cáo tác động môi trường! Ông Hồ Sỹ Dũng-Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường Nghệ An thừa nhận: “Việc khu bảo tồn “gánh” nhiều nhà máy thủy điện sẽ ảnh hưởng đến hệ sinh học. Khi xây dựng nhà máy, chủ đầu tư phải làm báo cáo đánh giá tác động môi trường. Nếu Bộ cấp phép xây dựng thì bộ thẩm định, tỉnh cấp phép thì tỉnh thẩm định báo cáo tác động môi trường”.


Khi chúng tôi trình bày ý định muốn mua số lượng lớn dược liệu, người chủ bảo: “Mua bao nhiêu cũng có!”. Theo bà chủ lý giải thì để có dược liệu, dân bản đã luồn sâu vào trong rừng (Thuộc vườn Quốc gia Pù Mát) để đào !

Chia tay bà chủ với lời hứa hẹn sẽ quay lại, kèm theo số điện thoại “ảo” chúng tôi lại tiếp tục cuộc hành trình đến huyện Nghĩa Đàn. Chị N. ở xã Nghĩa Thắng (Nghĩa Đàn) tiết lộ: “Các ông chủ nước ngoài rất “chuộng” cây máu chó. Giờ đầu nậu nhiều nên hàng cũng hiếm. Phải đến tận nơi hốt hàng của dân bản mới được. Chúng tôi đã mở rộng địa bàn thu mua đến các huyện khác như Quỳ Hợp, Quế Phong… để tập kết dược liệu”.

Khám phá những địa chỉ chị N. nói, chúng tôi không khó tìm ra được những đầu nậu thu mua dược liệu. Tại một cơ sở thu mua cây máu chó ở cách thị trấn Quỳ Hợp chưa đến 1 cây số, người chủ cho biết: “Trước kia nhập lẻ chứ giờ thì có các đầu nậu “con” đi sâu từng bản để thu mua rồi”.

 Theo tìm hiểu thì dược liệu được thu mua được khai thác từ sâu trong các khu rừng thuộc khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và Pù Hoạt. Hiện tình trạng khai thác dược liệu đã diễn ra phổ biến ở các địa phương thuộc KDTSQTG.

 …Đến “Băm” nát rừng làm thủy điện

 Bên cạnh “rừng vàng” đang mất dược liệu quý, thì tại KDTSQTG ở Nghệ An  còn phải còng lưng gánh thủy điện.

 Mới đây để “cứu” thác Sao Va-một thắng cảnh thiên nhiên đẹp của xứ Nghệ, UBND huyện Quế Phong đã phải “gõ cửa” khắp nơi. Nguyên nhân cũng chỉ vì “Ông thủy điện”.

 Lúc chúng tôi có mặt, thời điểm nắng, thác Sao Va “sống mà như đã chết”- Chẳng thấy thác nước đâu, chỉ trơ đáy. Một số người dân thì thầm: Thác đang đối diện với việc “xóa sổ” đấy!

“Vàng tặc” vào tại vùng đệm của khu dự trữ sinh quyển để khai thác và Vườn Quốc gia Pù Mát đang bị “bức tử” bởi những hoạt động này .

Khi dò la tìm hiểu, thì được hay: năm 2006 ngành chức năng đã tiến hành xây dựng nhà máy thuỷ điện Sao Va (3MW) cách thác về phía thượng nguồn KDTSQTG  khoảng 1,5 cây số. Thuỷ điện này tích nước đã khiến cho các dòng suối, sông cung cấp nguồn nước cho thác Sao Va “khát khô họng”. Thủy điện Sao Va hình thành, người dân bản địa lo ngại việc thuỷ điện sẽ gây ảnh hưởng đến quần thể thác Sao Va.

 Tuy nhiên, phía nhà đầu tư cam kết không để ảnh hưởng và sẽ cung cấp đủ lượng nước để thác Sao Va chảy như tự nhiên vốn có. Trên thực tế, năm 2009,  thủy điện Sao Va đi vào hoạt động đã ảnh hưởng không nhỏ đến giá trị tinh thần và kinh tế của đồng bào.

Ông Lữ Đình Thi - Chủ tịch UBND huyện Quế Phong cho rằng, việc xây dựng hệ thống nhà máy thủy điện sẽ đóng góp rất lớn về mặt kinh tế. “Tuy nhiên cái mất lớn nhất đó là những giá trị tinh thần. Nhiều diện tích rừng đặc dụng với hệ sinh thái đa dạng của các khu bảo tồn cũng đang bị đe dọa”.

Theo số liệu từ Sở công thương tỉnh Nghệ An thì hiện khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt đang “gánh” 7 nhà máy thủy điện. Khu bảo tồn này thuộc hai huyện miền núi Quế Phong và Quỳ Châu. Cụ thể như dự án thuỷ điện Hủa Na (180MW), Sông Quang, Bản Cốc, Sao Va, Nhan Hạc, Tiền Phong, Nậm Pông. Việc xây dựng các nhà máy đã và đang ảnh hưởng đến sự đa dạng của khu bảo tồn thiên nhiên.

Cụ thể là nhiều diện tích rừng bị chặt phá để làm đường, xây dựng nhà máy, đặc biệt là việc chặn dòng tích nước của các nhà máy thuỷ điện đã biến nhiều dòng sông suối trong Khu BTTN như: Nậm Quang, Nậm Giải, sông Hiếu… bị “chết mòn”.

Thực tế, “Địa đàng xanh” ở Nghệ An đang bị bức tử còn trầm trọng hơn: Hết thủy điện, dược liệu rồi việc khai thác “vàng” chui cũng ảnh hưởng trực tiếp đến KDTSQTG. Tại bản Canh xã Xiêng My (Huyện Tương Dương), “quặng tặc” đã đưa máy móc lớn vào để khai thác vàng. Đây là khu vực thuộc vùng đệm của khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống. Hay như tại địa bàn huyện Quế Phong, Công ty Tân Hồng được cấp phép khai thác vàng nhưng đã mở cả con đường công vụ “xé” giữa khu rừng đặc dụng thuộc khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống. Khi cấp ngành chức năng phát hiện thì sự việc đã “an bài”.

Ông Trịnh Thanh Long-Phó Giám đốc, kiêm Hạt trưởng hạt kiểm lâm khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống thừa nhận hiện tượng dân bản vào rừng để đào dược liệu. Loại dược liệu được “chăm sóc” nhiều nhất là cây máu chó. Việc thu mua này diễn ra từ đầu năm 2010 nhưng rầm rộ nhất là từ đầu năm 2011. Ông Long “đỗ lỗi” cho việc trong nghị định Chính phủ không có hành vi điều chỉnh để xử lý các lâm sản khác, cụ thể là cây máu chó nên “bất lực”.

 “Vì không có hành vi điều chỉnh nên chúng tôi đuổi và xử lý rất khó. Và sẽ không thể xử phạt được các đầu nậu. Việc xử lý là phải bắt các đối tượng thu gom vận chuyển nhưng chúng tôi chẳng biết căn cứ vào đâu”. Còn chuyện “vàng tặc” ông Long nói đã xử lý nhưng sau đó sự việc lại tái diễn. “Riêng chỗ Công ty Tân Hồng làm đường công vụ vào khu bảo tồn thiên nhiên chúng tôi đã báo cáo xử lý”. Tuy nhiên, việc doanh nghiệp đã “băm nát” khu bảo tồn trước khi ngành chức năng vào cuộc!

Chuyện KDTSQ không phải bây giờ dư luận mới phản ảnh mà có vẻ như càng “nói” thì sự việc càng trầm trọng. Dẫn chứng là chưa bao giờ tại các địa phương có khu bảo tồn thiên nhiên ở Nghệ An, “máu rừng” lại chảy nhiều đến thế!

Trọng Đức

 

Tin liên quan